Raporti i DASH për Shqipërinë: Korrupsioni, pastrimi i parave dhe emigracioni, sfidë për ekonominë

Departamenti Amerikan i Shtetit ka publikuar raportin për klimën e investimeve në Shqipëri për vitin 2026, ku evidenton rritjen ekonomike, rekordin e investimeve të huaja dhe përmirësimin e disa treguesve fiskalë, por nënvizon edhe problemet strukturore dhe institucionale që vijojnë të pengojnë zhvillimin e mëtejshëm të ekonomisë.

Sipas raportit, ekonomia shqiptare u rrit me 3.7% gjatë vitit 2025, e mbështetur kryesisht nga turizmi dhe sektori i pasurive të paluajtshme. Prodhimi i Brendshëm Bruto vlerësohet në rreth 30 miliardë dollarë, ndërsa inflacioni zbriti në 2.2%, duke mbetur brenda objektivit të Bankës së Shqipërisë.

Raporti thekson se borxhi ndaj PBB-së ka rënë nga 75% në vitin 2021 në 52.6% në vitin 2025. Sipas dokumentit, kjo lidhet me konsolidimin fiskal, politikën monetare, forcimin e monedhës dhe rritjen e të ardhurave tatimore.

Megjithatë, DASH vëren se PBB-ja për frymë në Shqipëri mbetet rreth një të katërtën e mesatares së Bashkimit Evropian. Ekonomia vijon të përballet me korrupsionin, krimin e organizuar, pastrimin e parave, konkurrencën e deformuar, ekonominë informale, produktivitetin e ulët dhe mungesën e fuqisë punëtore, e lidhur edhe me emigracionin.

Investimet e huaja në rritje

Një nga zhvillimet kryesore të evidentuara në raport është rritja e investimeve të huaja direkte.

Sipas të dhënave paraprake të Bankës së Shqipërisë, investimet e huaja direkte arritën në 1.84 miliardë dollarë gjatë vitit 2025, niveli më i lartë i regjistruar deri tani. Ndërkohë, stoku total i investimeve të huaja arriti në rreth 17 miliardë dollarë, ose 57% më shumë krahasuar me vitin 2021.

Pasuritë e paluajtshme ishin sektori që tërhoqi pjesën më të madhe të investimeve, me 34% të totalit. Më pas renditen shërbimet financiare me 18%, industritë nxjerrëse me 10% dhe tregtia me shumicë e pakicë me 10%.

Holanda, Italia, Turqia, Kosova dhe Austria ishin burimet kryesore të investimeve të huaja gjatë vitit 2025.

Raporti evidenton gjithashtu se pjesa më e madhe e projekteve të miratuara si investime strategjike është përqendruar në sektorin e turizmit. Sipas dokumentit, financimi i këtyre projekteve ka ardhur kryesisht nga kompani vendase.

Pronat vijojnë të jenë problem për investitorët

Çështja e pronës mbetet një nga shqetësimet kryesore të evidentuara nga Departamenti Amerikan i Shtetit.

Raporti thekson se investitorët përballen ende me vështirësi në mbrojtjen dhe zbatimin e të drejtave të pronësisë. Problemet lidhen me regjistrimin e pronave, titujt e pronësisë, transparencën, korrupsionin dhe procedurat administrative.

Duke iu referuar raportit të progresit të Bashkimit Evropian për vitin 2025, DASH vëren se 91% e tokës në Shqipëri është e regjistruar. Megjithatë, procesi i digjitalizimit të të dhënave mbetet pas.

Sipas të dhënave të cituara në raport, janë digjitalizuar vetëm 43% e titujve të pronësisë, 69% e dokumenteve mbështetëse dhe 10% e hartave kadastrale.

Ndërkohë, rreth 80% e të dhënave të regjistruara më parë kërkojnë ende verifikim për të garantuar saktësinë e tyre.

Edhe procesi i legalizimit të ndërtimeve pa leje vijon. Nga rreth 400 mijë aplikime, autoritetet kanë legalizuar deri tani rreth 64% të tyre, ndërsa objektivi i vendosur është përfundimi i procesit deri në fund të vitit 2028.

Korrupsioni dhe krimi i organizuar mbeten sfida

Korrupsioni dhe krimi i organizuar renditen nga DASH ndër faktorët kryesorë që ndikojnë në klimën e biznesit dhe investimeve në Shqipëri.

Raporti evidenton reformat e ndërmarra në sistemin e drejtësisë dhe krijimin e strukturave të specializuara kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar, përfshirë Strukturën e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar, SPAK, dhe Byronë Kombëtare të Hetimit, BKH.

Sipas dokumentit, këto struktura kanë hetuar dhe ndjekur penalisht zyrtarë të nivelit të lartë, si dhe persona të lidhur me krimin e organizuar.

Një vëmendje e veçantë i kushtohet edhe procesit të vettingut në drejtësi. Raporti thotë se më shumë se gjysma e gjyqtarëve dhe prokurorëve që iu nënshtruan procesit janë shkarkuar për pasuri të pajustifikuara, lidhje me krimin e organizuar ose janë larguar nga detyra për të shmangur procesin.

Sipas DASH, forcimi i mëtejshëm i strukturave antikorrupsion dhe krijimi i një historie të qëndrueshme të dënimeve për korrupsionin e nivelit të lartë do të ndihmonin në përmirësimin e klimës së investimeve.

Bankat rrisin kreditimin

Sistemi bankar shqiptar paraqitet me disa tregues pozitivë.

Kreditimi i ekonomisë arriti në rreth 10.7 miliardë dollarë në fund të vitit 2025, duke shënuar një rritje prej 13.4% krahasuar me një vit më parë.

Në të njëjtën kohë, kreditë me probleme ranë në 3.8%, nga 4.17% që ishin në vitin 2024.

Megjithatë, raporti vlerëson se tregu financiar shqiptar mbetet relativisht i cekët. Mungesa e një tregu funksional të aksioneve bën që sektori bankar të mbetet kanali kryesor i financimit për bizneset.

Bursa e Tiranës vijon të mos jetë funksionale, ndërsa investimet portofol mbeten të kufizuara kryesisht në aksione kompanish, obligacione dhe pasuri të paluajtshme.

Emigracioni krijon mungesë të fuqisë punëtore

Mungesa e fuqisë punëtore është një tjetër problem i evidentuar në raport, veçanërisht në sektorin e turizmit.

Sipas DASH, kompanitë shqiptare kanë nisur të rekrutojnë punonjës nga vendet e Azisë Juglindore për të plotësuar vendet e lira të punës.

Në fund të vitit 2024, në Shqipëri kishte 11,908 shtetas të huaj me leje pune, rreth 10% më shumë se një vit më parë.

Raporti e lidh mungesën e fuqisë punëtore edhe me emigracionin, i cili vijon të jetë një prej faktorëve që ndikon në strukturën dhe performancën e ekonomisë shqiptare.

Shqipëria avancon në procesin e integrimit në BE

Raporti i DASH evidenton gjithashtu përparimin e Shqipërisë në procesin e integrimit evropian.

Shqipëria është anëtare e NATO-s që prej vitit 2009 dhe e Organizatës Botërore të Tregtisë që prej vitit 2000. Negociatat për anëtarësimin në Bashkimin Evropian nisën në vitin 2022, ndërsa procesi i screening-ut përfundoi në vitin 2023.

Sipas raportit, deri në nëntor të vitit 2025 Shqipëria kishte hapur të gjitha grup-kapitujt e negociatave.

Qeveria shqiptare synon që procesi i anëtarësimit në Bashkimin Evropian të përfundojë deri në vitin 2030.

Stabilitet politik dhe marrëdhënie të qëndrueshme rajonale

Në aspektin politik dhe të sigurisë, Departamenti Amerikan i Shtetit e përshkruan situatën në Shqipëri si përgjithësisht të qëndrueshme.

Zgjedhjet parlamentare të majit 2025 u zhvilluan në mënyrë paqësore, ndërsa vendi, sipas raportit, ka vijuar të mbështesë stabilitetin në rajon dhe të ruajë marrëdhënie miqësore me vendet fqinje.

Rritje ekonomike, por sfida të pazgjidhura

Në përfundim, raporti i Departamentit Amerikan të Shtetit paraqet një panoramë të përzier të ekonomisë shqiptare.

Nga njëra anë, Shqipëria ka regjistruar rritje ekonomike, nivel rekord të investimeve të huaja direkte, ulje të borxhit publik, rritje të kreditimit dhe përparim në procesin e integrimit evropian.

Nga ana tjetër, korrupsioni, krimi i organizuar, pasiguria juridike lidhur me pronat, ekonomia informale, konkurrenca e deformuar, produktiviteti i ulët dhe emigracioni mbeten ndër problemet që ndikojnë në klimën e biznesit dhe investimeve.

Sipas raportit, përmirësimi i zbatimit të ligjit, transparencës, sistemit të pronave dhe mekanizmave kundër korrupsionit mbetet i rëndësishëm për forcimin e klimës së investimeve dhe rritjen e konkurrueshmërisë së ekonomisë shqiptare.