Prof. Dr. Qemal Lame: Franca nën presionin e protestave të studentëve

Për ditë të tëra, shumë studentë kanë dalë në rrugë në Francë. Gjatë protestave, oficerët e policisë janë sulmuar, janë vënë zjarre dhe shumë të rinj janë arrestuar. Dhuna ka shpërthyer nga të dyja palët. Për shembull, një 14-vjeçar u plagos rëndë në fytyrë nga një granatë tymi, dhe diku tjetër një oficer policie u hodh në tokë dhe u shqelmua. Në zemër të demonstratave është kërkesa për më shumë fonde për arsimin – një kërkesë që shumë në vend me shumë gjasa e mbështesin. Pra, si u përshkallëzua situata kaq dramatike?

Protestat filluan në shkollat e mesme në zonën më të madhe të Parisit. Pastaj, thuhet se edhe nëpërmjet mediave sociale, ato u përhapën në të gjithë vendin. Kërkesat ndonjëherë ishin shumë të ndryshme: ato përfshinin telefona celularë në shkolla, kohë të pamjaftueshme për drekë dhe ditë shkollore tepër të mbushura. Por studentët u rikthyen vazhdimisht në një çështje: një mungesë të thjeshtë parash. Ata u ankuan për tavane të shembura, rrjedhje në shkollë, tualete të prishura dhe mungesë mësuesish.

Një sistem shkollor i perceptuar si i padrejtë

Një çështje qendrore është një ndjenjë padrejtësie, veçanërisht në zonat më të varfra. Studentët atje ndihen të lënë pas dore dhe kanë frikë se mungesa e fondeve të shkollave publike do t’i zvogëlojë më tej shanset e tyre për t’u pranuar në një universitet të mirë dhe kështu për të gjetur më vonë një punë të paguar mirë.

“Në Francë, shkolla nuk perceptohet më si një instrument i mundësive të barabarta”, tha sociologia Anne Muxel e universitetit elitar Sciences Po në radiostacionin France Culture. Ideja se shkolla mund të ndihmojë me lëvizshmërinë sociale po bie ndjeshëm. “Njerëzit nuk besojnë në të, dhe të rinjtë edhe më pak.” Sociologu Vincent Tiberj deklaroi gjithashtu në radiostacionin France Info se trajtimi i pabarabartë i shkollave të ndryshme të mesme është një shqetësim për studentët.

Krahasuar me Gjermaninë, sistemi arsimor francez është dukshëm më hierarkik. Vendet në universitete veçanërisht prestigjioze janë shumë konkurruese. Shumë studentë zgjedhin një nga shkollat e shumta private për mundësi më të mira.

Frika nga e ardhmja dhe dëshpërimi nxisin protesta

Një pakënaqësi e përgjithshme po rritet gjithashtu. “Në vend po shprehet një lloj lodhjeje sepse njerëzit ndiejnë se po bëhet gjithnjë e më e vështirë të jetosh me dinjitet”, tha Patrick Vassort i Universitetit të Caen në stacionin radiofonik France 3. Studiuesi i lëvizjeve sociale sheh një situatë shumë të frikshme për të rinjtë. Përveç shqetësimeve për mospranimin në një universitet të mirë, ekziston edhe ankthi për ndryshimet klimatike. Dëshpërimi po rritet tek të rinjtë dhe ndonjëherë manifestohet në dhunë. “Kur dëshpërimi bëhet shumë i thellë, nuk sheh asnjë mënyrë tjetër për ta shprehur atë”, tha Vassort.

A ka një spirale përshkallëzimi?

Përveç të rinjve të dhunshëm, policia është kritikuar gjithashtu gjatë protestave. Mijëra njerëz janë arrestuar në demonstrata dhe hetimet janë duke u zhvilluar kundër oficerëve individualë. Megjithëse qeveria thekson se policia dhe xhandarmëria po veprojnë me përmbajtje, të tjerë i akuzojnë ata për përdorim të forcës së tepërt.

Sipas Fabien Truong, një sociolog në Universitetin e Parisit 8, marrëdhënia midis protestuesve dhe policisë ndonjëherë është e tendosur. Të rinjtë në zonat më të varfra i nënshtrohen vazhdimisht kontrolleve raciste të policisë. Pas përplasjeve aktuale, thotë ai në stacionin radiofonik France Culture, qëndrojnë, pjesërisht, konflikte më të thella dhe që ziejnë prej kohësh.

Qeveria bën akuza dhe fton me vonesë dialogun

Qeveria tani po ankohet se protesta po rrëmbehet dhe po nxitet nga e majta ekstreme. Disa zyrtarë politikë kanë deklaruar gjithashtu se shkaktarët e problemeve po infiltrohen në demonstruesit. Ndërsa shkollat, për ruajtjen e të cilave të rinjtë po dalin në rrugë, dhe kamionët e zjarrfikësve po bëhen gjithashtu shënjestër, është e vështirë të thuhet se sa agjitatorë janë në të vërtetë midis protestuesve dhe sa zemërimi thjesht po rritet.

Megjithatë, ajo që është e qartë është se qeveria iu përgjigj protestuesve mjaft vonë. Ministri i Arsimit Édouard Geffray fillimisht u përqendrua në një dialog me drejtorët e shkollave. Vetëm kur situata ishte përshkallëzuar tashmë, ai njoftoi se do të takohej me përfaqësues të studentëve të shkollave të mesme dhe universiteteve, siç kishin kërkuar sindikatat e tyre.

Qeveria ka frikë nga përshkallëzimi i protestave

Qeveria tani po paralajmëron për trazira dhe me sa duket ka frikë se protestat do të rriten. Sociologu Patrick Bruneteaux i Universitetit të Parisit 1 shkroi në gazetën “L’Humanité” se të rinjtë kanë qenë gjithmonë një kërcënim për ata që janë në pushtet. Qeveria sigurisht që po kujton edhe trazirat e të rinjve të verës së vitit 2023. Ndërsa ato trazira nuk kishin të bënin me politikat arsimore, qeveria pati vështirësi të mëdha në kontrollin e situatës në atë kohë dhe ka të ngjarë të dëshirojë të parandalojë me çdo kusht një shpërthim të ngjashëm. Situata po përsëritet – veçanërisht shtatë muaj para zgjedhjeve presidenciale.

Sa do të zgjasin protestat dhe nëse dhuna do të përshkallëzohet është e paqartë. Sipas sociologut Tiberj, demonstratat në shumë shkolla kanë qenë paqësore deri më tani. “Sigurisht, ka incidente dhune, por këto incidente janë vetëm një pjesë e historisë, dhe ndoshta një pjesë e vogël.”

Reflektim në kohë

Mendoj se Qeveria e Francës do të reagojë me përgjegjësi dhe do të gjendet shpejt një zgjidhje e pranueshme. Përsëritja e protestave tregon se politikanët është e domosdoshme të dëgjojnë e respektojnë mendimet e studentëve e të popullit në tërësi. Me forcën e pushtetit dihet se imponohen masa të detyrueshme, por ato nuk kanë jetëgjatësi. Në kushtet e demokracisë kërkohet që të respektohen në kohë shqetësimet e shtetëtasve dhe të ruhet orinetimi themelor i shtetit të së drejtës me përmbajtje sociale. Për këtë kanë luftuar e fituar parisienët e gjithë francezët historikisht, sidomos me Revolucionin Borgjez kundër monarkisë.