Si lufta në Iran dhe pasojat e saj ekonomike mund të çojnë në rrëzimin e Trump

Nga Eduardo Porter – The Guardian

Lufta është thellësisht jopopullore dhe rritja e çmimeve të naftës do të thotë çmime të larta afatgjata në të gjithë sektorin për amerikanët

Donald Trump është ende i bindur për suksesin e kapjes së Nicolás Maduro. Rrëmbimi i lehtë i presidentit venezuelas nuk i dha Trump vetëm kontrollin e naftës dhe burimeve kritike minerale të vendit. Kjo i lejoi atij të mbyste qeverinë e Kubës duke i mohuar asaj aksesin në energji, duke ngritur perspektivën joshëse se mund të rrëzojë një regjim komunist që e ka bezdisur Uashingtonin që nga viti 1959.

Trump është i bindur se ndërmarrja e tij e përbashkët me Izraelin në Iran do të jetë po aq e mirë. Breshëria e raketave dhe dronëve iranianë drejtuar ndaj Izraelit dhe fqinjëve arabë të Iranit nuk ka bërë asgjë për të ndryshuar mendjen e Trump se ai mund të fitojë, pavarësisht se si e përcakton ai “fitoren”.

Çfarëdo që t’u bëjë lufta tregjeve të energjisë, ekonomia amerikane mund ta përballojë. “Çmimet afatshkurtra të naftës, të cilat do të bien me shpejtësi kur shkatërrimi i kërcënimit bërthamor iranian të mbarojë, janë një çmim shumë i vogël për t’u paguar për SHBA-në dhe Botën, Sigurinë dhe Paqen”, vuri në dukje ai në mediat sociale dke shtuar: “VETËM BUDALLENJTË DO TË MENDONIN NDRYSHE!”

Ndjenja e Trumpit për pamposhtshmërinë është gjithashtu për shkak të faktit se politikbërja e tij e çrregullt, deri më tani, nuk ka shkaktuar aq shumë dëme sa kishte ai frikë në fillim. Pavarësisht murit të tij të tarifave, copëtimit të fuqisë punëtore federale, deportimit të punëtorëve emigrantë dhe sulmeve të tij të pamëshirshme ndaj Rezervës Federale, vetëm pak javë më parë ekonomistët kryesorë pyesnin veten nëse ekonomia mund të bënte më të vështirën: një ulje të butë nga epoka e inflacionit të lartë.

Shtetet e Bashkuara janë gjithashtu ndoshta më të izoluarat nga ekonomitë kryesore të përparuara ndaj një rritjeje të çmimit të energjisë. Importet e naftës bruto kanë rënë ndjeshëm teksa prodhimi vendas u rrit që nga fillimi i viteve 2000. Gazi natyror, çmimi vendas i të cilit nuk është aq i ndjeshëm ndaj rritjeve në tregjet globale, ka marrë një rol më të madh në furnizimin me energji.

Sot, nafta plotëson rreth 38% të konsumit të energjisë në SHBA, pothuajse 10 pikë përqindjeje më pak se gjatë krizës së naftës në vitin 1973, kur prodhuesit arabë të naftës ndaluan dërgesat në SHBA për ta ndëshkuar atë për mbështetjen e Izraelit në luftën e Yom Kippur. Ndërkohë, pjesa e gazit natyror është rritur nga 30% në 36%.

Tregjet evropiane u drodhën kur Irani mbylli ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës rrjedhin 20% e dërgesave botërore të naftës, dhe u tkurrën kur Katari mbylli impiantet e gazit të lëngshëm. Megjithatë, në këtë anë të Atlantikut, matësi i preferuar i Trump për ekonominë amerikane, indeksi S&P 500, qëndron ende afër nivelit të tij më të lartë të të gjitha kohërave.

Por, sado lart që është ngritur Trump, ai megjithatë po përballet me disfatë. Jo me disfatë ushtarake kundër asaj që ka mbetur nga forcat e armatosura të Iranit. Ai është gati të mposhtet nga e vetmja fuqi ndonjëherë e aftë të ndalojë aventurat ushtarake amerikane: kundërshtimi i publikut amerikan.

Lufta ndaj Iranit ka qenë thellësisht jopopullore që nga fillimi, një kthesë e pazakontë për një komb që tenton të mbështesë dërgimin e fëmijëve për të luftuar, madje edhe nën justifikime të dyshimta. Efektet e saj ekonomike nuk do të ndihmojnë mbështetjen ndaj luftës në të ardhmen.

Dhe vetëmjaftueshmëria në energji nuk mund t’i izolojë plotësisht Shtetet e Bashkuara. Çmimi i naftës përcaktohet në tregjet globale, pavarësisht nëse vjen nga Teksasi apo Lindja e Mesme. Benzina ka arritur tashmë nivelin më të lartë që kur Trump mori detyrën, duke kaluar 3.50 dollarë për galon. Qeveria tani parashikon që çmimet me pakicë të benzinës do të kthehen në nivelin e tyre të vitit 2025 vetëm në vjeshtën e vitit 2027, ndërsa çmimi me pakicë i naftës do të mbetet mbi nivelin e tij të para luftës të paktën deri në fund të vitit të ardhshëm.

Kompanitë e kamionëve do t’ua kalojnë kryesisht klientëve rritjen e çmimeve. Fermerët që përballen me çmime më të larta të karburantit dhe plehrave gjithashtu do t’i fusin ata në çmimin e ushqimit. Shitësit me pakicë dhe linjat ajrore do të goditen gjithashtu nga rritja e kostove të karburantit.

E gjithë kjo padyshim do të shfaqet në leximin e marsit mbi inflacionin, i cili ishte stabilizuar në shkurt në një rritje prej 2.4% krahasuar me një vit më parë. Dhe e gjitha kjo do të pengojë uljen e normave të interesit nga Rezerva Federale. Ndërkohë, benzina e shtrenjtë ka të ngjarë të godasë shitjet e SUV-ve të dashura të amerikanëve.

E gjithë kjo do të godasë popullaritetin e Trump aty ku dhemb.

Presidenti i kupton këto rreziqe, prandaj po bën çmos për të ulur çmimet e naftës. Administrata zbuloi një plan për të siguruar cisternat dhe për t’i shoqëruar ato përmes ngushticës. Ajo hoqi dorë nga sanksionet kundër disa eksporteve ruse të naftës dhe po shqyrton mënyra për të zgjeruar prodhimin e naftës venezueliane, për të plotësuar çdo mungesë furnizimi.

Por përmbysja e rritjes më të madhe të çmimeve të naftës në më shumë se 3 dekada do të kërkojë më shumë se kaq. Ose lufta mbaron ose SHBA-të degradojnë aftësitë e Iranit deri në atë pikë sa vendi nuk mund të kërcënojë më cisternat e naftës që lëvizin përmes Hormuzit.

Trump, sipas deklaratave të tij publike, beson njëkohësisht se mund të arrijë “dorëzimin pa kushte” të Teheranit. Por këshilltarët e tij në Uashington duhet ta kenë mësuar deri tani se mund ta bombardosh një vend deri ta të bëhet copë-copë nga ajri dhe prapë të mos e fitosh luftën në planin afatgjatë. As Garda Revolucionare e Iranit dhe as Basij – institucione të urryera nga shumica e iranianëve – thjesht nuk do të heqin dorë nga armët e tyre dhe nuk do të rrezikojnë jetën e tyre. Pavarësisht se sa infrastrukturë iraniane është shkatërruar, ka mijëra luftëtarë të armatosur në terren të aftë të luftojnë dhe të mbështesin një regjim armiqësor në Teheran.

Trump mund të tërhiqet nga kërkesa për “dorëzimin pa kushte”, të shpikë terrene alternative për të pretenduar fitoren dhe për të sjellë flotën e tij në shtëpi. Por kjo vështirë se do të duket mirë. Si alternativë, ai mund të vendosë forca tokësore, një opsion që ai nuk e ka përjashtuar. Ose ai mund të vazhdojë të bombardojë, duke u zhvendosur në objektiva civile pasi të ketë mbaruar shkatërrimin e infrastrukturës ushtarake të Iranit.

Asnjëra nga këto qasje nuk është e shpejtë, megjithatë, që do të thotë se dhimbja ekonomike nga kjo luftë ka shumë të ngjarë të zgjasë. Dhe Trump mund të mësojë se, sado e lehtë të ishte kapja e Maduros, prerja e kokës së rivalëve të SHBA-së nuk është domosdoshmërisht një strategji fituese kudo në botë.