Prof. Pal Nikolli: Nga viti 1990 deri në 2 shtator 2026 në Shqipëri ka 553.000 hektarë sipërfaqe të djegur

-Një vlerësim i arsyeshëm analitik vendos humbjen kumulative të pyjeve nga zjarret gjatë 1990–2026 diku rreth 100.000 – 150.000 ha pyje, por kjo është një vlerësim model, jo statistikë zyrtare.

-Fatura ekonomike – ekologjike e pyjeve të humbura nga zjarret 1990–2026 mund të jetë: rreth 0,8–1,6 miliardë euro, me një skenar qendror rreth: 1,1–1,2 miliardë euro.

Humbjet reale

Deri në 2 shtator 2026 ka rreth 553.000 hektarë sipërfaqe e djegur,
por kjo shifër duhet përdorur me kujdes, sepse përfshin edhe kategori jo-pyjore dhe seri me metodologji të ndryshme. Një vlerësim i arsyeshëm analitik vendos humbjen kumulative të pyjeve nga zjarret gjatë 1990–2026 diku rreth 100.000 – 150.000 ha pyje, por kjo është një vlerësim model, jo statistikë zyrtare.
Një vlerësim i arsyeshëm i faturës ekonomike – ekologjike të pyjeve të humbura nga zjarret 1990–2026 mund të jetë: rreth 0,8–1,6 miliardë euro, me një skenar qendror rreth:
1,1–1,2 miliardë euro. Ky është një vlerësim ekonomik i bazuar në sipërfaqen e modeluar të pyjeve të djegura dhe koston prej 9.237 €/ha.

Informacionet në Telegraf:

Dëmet që nuk u llogaritën: zjarret dogjën edhe banesa, hotele e objekte

Në llogaritjet e dëmeve që kemi bërë për sipërfaqet e djegura të pyjeve, tokave bujqësore dhe kullotave, nuk janë përfshirë një tjetër kategori dëmesh, po aq e rëndë dhe në shumë raste edhe më e dhimbshme: djegia e banesave, pallateve, hoteleve, bizneseve dhe objekteve të tjera. Në zona të ndryshme të vendit, përfshirë Durrësin, Vlorën, Krujën, Delvinën, Sarandën dhe qytete e fshatra të tjerë, flakët nuk kanë prekur vetëm natyrën, por kanë hyrë edhe në pronat dhe objektet e njerëzve. Janë dëmtuar apo shkatërruar pasuri të ndërtuara me vite të tëra pune, kursimesh dhe sakrificash. Në një vlerësim të përgjithshëm, vetëm dëmet e shkaktuara ndaj objekteve mund t’i afrohen rreth 500 milionë lekëve, shifër që e çon faturën reale të zjarreve shumë më lart se sa ajo që del vetëm nga sipërfaqet e djegura. Por këtu shtrohet një pyetje e fortë: sa nga këto dëme mund të ishin parandaluar? Nëse do të kishte një sistem më të fuqishëm parandalimi, më shumë mjete zjarrfikëse, automjete moderne, pajisje të përshtatshme dhe kapacitete më të mëdha për ndërhyrje të shpejtë, shumë prej këtyre zjarreve mund të ishin frenuar përpara se të mbërrinin te banesat dhe objektet. Nuk mjafton të numërojmë dëmet pasi gjithçka është djegur. Shteti duhet të llogarisë edhe koston e mosparandalimit. Sepse me qindra milionë lekë dëme të shkaktuara, lind një tjetër llogari tronditëse: sa mjete moderne zjarrfikëse mund të ishin blerë me paratë e humbura nga këto katastrofa? Sa helikopterë apo avionë zjarrfikës do të mund të siguronim? Nëse një pjesë e kësaj fature do të ishte investuar paraprakisht në mbrojtjen e territorit, Shqipëria sot do të kishte një kapacitet shumë më të madh për t’u përballur me flakët. Dhe pyetja që duhet t’u bëhet institucioneve nuk është vetëm: “Sa hektarë u dogjën dhe sa kushtojnë dëmet?” Por edhe: “Sa prej këtyre dëmeve mund të ishin shmangur nëse do të kishim investuar në kohë në mbrojtjen nga zjarret?”Një shtet serioz nuk pret që zjarri të shuhet për të bërë bilancin. Shteti serioz investon që zjarri të mos kthehet në katastrofë. Në fund të fundit, kur dëmet arrijnë në qindra milionë lekë, investimi në mjete moderne zjarrfikëse dhe në kapacitete ajrore nuk është luks. Është domosdoshmëri dhe kursim i parave të qytetarëve.

– Gjatë periudhës 1990–2020 në Shqipëri janë regjistruar rreth 67 861 hektarë sipërfaqe të djegur, ose rreth 679 km².

– Për periudhën 1990–2000 janë raportuar rreth 10 362 ha, ndërsa gjatë viteve 2001–2010 rreth 43 040 ha. Për periudhën 2011–2020 janë raportuar rreth 14 459 ha.

-Këto të dhëna tregojnë se dekada 2001–2010 ishte veçanërisht e rëndë. Një nga vitet më ekstreme ishte 2007, kur sipërfaqja e raportuar e djegur arriti rreth 30 856 ha.

 

Prof. Pal Nikolli

Zjarret e vegjetacionit përbëjnë një nga fenomenet natyrore dhe antropogjene me ndikimin më të madh mbi peizazhin, ekosistemet, pyjet, kullotat, biodiversitetin dhe përdorimin e tokës në Shqipëri. Gjatë dekadave të fundit, fenomeni është bërë veçanërisht i rëndësishëm për shkak të kombinimit të faktorëve klimatikë, thatësirave dhe temperaturave të larta, braktisjes së tokave bujqësore, ndryshimeve në përdorimin e tokës, zgjerimit të ndërtimeve në zona periferike dhe malore, si dhe faktorëve njerëzorë që lidhen me shkaktimin dhe përhapjen e zjarreve.

Për të vlerësuar përmasat e këtij fenomeni në një periudhë të gjatë, nga viti 1990 deri në vitin 2026, është e nevojshme të bëhet dallimi midis dy koncepteve themelore: sipërfaqes kumulative të djegur dhe sipërfaqes unike të djegur. Ky dallim është thelbësor, sepse një territor mund të digjet disa herë gjatë periudhës së studimit dhe, nëse sipërfaqet vjetore thjesht mblidhen, i njëjti territor numërohet disa herë.

Pikërisht për këtë arsye, një analizë moderne e zjarreve në Shqipëri duhet të mbështetet jo vetëm në statistikat administrative, por edhe në të dhënat satelitore dhe në teknikat e Sistemeve të Informacionit Gjeografik (GIS).

1. Të dhënat historike për periudhën 1990–2020.

Të dhënat e raportuara nga autoritetet shqiptare në kuadër të UNECE tregojnë se gjatë periudhës 1990–2020 në Shqipëri janë regjistruar rreth 67 861 hektarë sipërfaqe të djegur, ose rreth 679 km². Në analizën sipas dekadave vërehen ndryshime të konsiderueshme. Për periudhën 1990–2000 janë raportuar rreth 10 362 ha, ndërsa gjatë viteve 2001–2010 rreth 43 040 ha. Për periudhën 2011–2020 janë raportuar rreth 14 459 ha. Këto të dhëna tregojnë se dekada 2001–2010 ishte veçanërisht e rëndë. Një nga vitet më ekstreme ishte 2007, kur sipërfaqja e raportuar e djegur arriti rreth 30 856 ha. Megjithatë, këto statistika duhet të trajtohen me kujdes, sepse metodologjia e mbledhjes dhe e regjistrimit të të dhënave historike nuk është plotësisht e njëjtë me metodologjitë satelitore të përdorura në periudhën më të fundit.

2. Kalimi drejt monitorimit satelitor.

Një ndryshim cilësor në studimin e zjarreve vjen me përdorimin e të dhënave të telezbulimit dhe të produkteve satelitore të Copernicus. Copernicus Climate Change Service ofron një seri të dhënash për Fire Burned Area, e cila mundëson identifikimin dhe analizën e sipërfaqeve të djegura nga viti 2001 e në vazhdim. Produktet satelitore mundësojnë një trajtim më të standardizuar hapësinor dhe kohor të fenomenit dhe janë veçanërisht të përshtatshme për analizat GIS. Copernicus Fire Burned Area dataset. Një tjetër burim shumë i rëndësishëm është European Forest Fire Information System (EFFIS), pjesë e infrastrukturës së Copernicus, i cili ofron statistika dhe harta të sipërfaqeve të djegura në vendet evropiane, përfshirë Shqipërinë. EFFIS – Albania burned-area statistics

EFFIS është veçanërisht i dobishëm për identifikimin dhe analizimin e zjarreve të mëdha, por metodologjia e tij nuk duhet të barazohet automatikisht me atë të të gjitha produkteve të tjera satelitore.

3. Përmasat e zjarreve pas vitit 2020.

Vitet e fundit tregojnë se zjarret kanë vazhduar të përbëjnë një presion të rëndësishëm mbi territorin shqiptar. Sipas të dhënave të përdorura në analizën e mëparshme, EFFIS raporton rreth 31 275 ha sipërfaqe të djegur në vitin 2021, rreth 19 591 ha në vitin 2022 dhe rreth 6 012 ha në vitin 2023. Viti 2024 shënon një tjetër rritje shumë të rëndësishme. EFFIS ka hartëzuar rreth 49 189 ha sipërfaqe të djegur në Shqipëri nga zjarret e mëdha të përfshira në sistem. EFFIS – European fire reports. Edhe viti 2025 rezulton veçanërisht problematik. Të dhënat e raportuara nga burimet institucionale shqiptare tregojnë mbi 55 000 ha sipërfaqe të prekur nga zjarret në territorin kombëtar. Këto shifra tregojnë se zjarret nuk përbëjnë një fenomen sporadik, por një proces të përsëritur që ka potencial të ndikojë në mënyrë të konsiderueshme strukturën e peizazhit shqiptar.

4. Pse nuk duhet të thuhet thjesht se “8% e Shqipërisë është djegur”.

Duke mbledhur sipërfaqet e raportuara për periudhat e ndryshme, mund të arrihet në një vlerë kumulative prej mbi 229 mijë hektarësh për periudhën 1990–2025, në varësi të burimeve dhe metodologjisë së përdorur. Në raport me sipërfaqen e Shqipërisë, kjo vlerë është afërsisht e barabartë me 8% të territorit kombëtar. Megjithatë, kjo nuk duhet interpretuar si pohim se 8% e territorit të Shqipërisë është djegur një herë dhe është shkatërruar përgjithmonë.

Arsyeja është e thjeshtë: e njëjta sipërfaqe mund të jetë djegur disa herë.

Nëse një sipërfaqe prej 100 km² digjet në tri vite të ndryshme, sipërfaqja kumulative është 300 km², por sipërfaqja reale unike e prekur është vetëm 100 km². Prandaj shifra prej rreth 229 mijë hektarësh duhet të konsiderohet si sipërfaqe kumulative e raportuar ose e hartëzuar, jo si sipërfaqe unike e territorit shqiptar të djegur.

5. Dy treguesit themelorë: sipërfaqja kumulative dhe sipërfaqja unike

Për një analizë shkencore duhet të përdoren dy tregues kryesorë.

Sipërfaqja kumulative e djegur. Ky tregues tregon volumin total të sipërfaqeve të djegura të regjistruara gjatë periudhës. Sipërfaqja unike e djegur. Tregues shumë më i rëndësishëm që përfaqëson territorin e Shqipërisë që është prekur nga zjarri të paktën një herë, pa marrë parasysh sa herë është djegur. Ky është treguesi që mund të japë përgjigjen më të saktë ndaj pyetjes: Sa për qind e territorit të Shqipërisë është prekur realisht nga zjarri të paktën një herë gjatë periudhës së studimit?

6. Frekuenca e përsëritjes së zjarreve.

Përveç sipërfaqes unike, GIS-i mund të përdoret për të ndërtuar edhe një hartë të përsëritjes së zjarreve. Për çdo qelizë të territorit mund të llogaritet numri i viteve në të cilat ajo është identifikuar si e djegur.

7. Analiza sipas mbulesës së tokës

Një analizë e plotë nuk duhet të kufizohet te sipërfaqja totale e djegur. Të dhënat e zjarreve duhet të kryqëzohen me të dhënat e mbulesës së tokës. Kjo do të mundësojë përcaktimin e sipërfaqeve të djegura në: pyje; shkurre; kullota; toka bujqësore; sipërfaqe të tjera natyrore;

kategori të tjera të përdorimit të tokës. Në këtë mënyrë mund të përcaktohet jo vetëm sa territor është djegur, por edhe çfarë lloj territori është djegur.

8. Zjarret në zonat e mbrojtura.

Një tjetër analizë e rëndësishme është kryqëzimi i sipërfaqeve të djegura me kufijtë e zonave të mbrojtura. Me anën e operacioneve GIS mund të përcaktohet: sa hektarë të zonave të mbrojtura janë djegur; cilat zona të mbrojtura janë prekur; sa herë janë djegur;

cilat zona kanë frekuencën më të lartë të zjarreve.

Ky tregues është me rëndësi të veçantë për vlerësimin e presionit mbi biodiversitetin dhe ekosistemet natyrore.

9. Për periudhën 1990–2000 kërkohet kujdes metodologjik.

Një problem i rëndësishëm është se nuk kemi të njëjtin nivel të të dhënave hapësinore satelitore për gjithë periudhën 1990–2026.

Për këtë arsye: 1990–2000 duhet të trajtohet kryesisht si periudhë historike, bazuar në statistikat administrative dhe burimet e disponueshme; ndërsa 2001–2026 mund të trajtohet si periudhë e analizës satelitore të standardizuar.