Av. Myftar Rusta: Shqiptarët vazhdojnë të mashtrohen, demokracia në Shqipëri me “kalë të bardhë”, në Rumani me “kalë të zi”

Në Rumani ishte “kali i zi”: përmbysje, gjak, dhunë dhe fund dramatik i regjimit. Në Shqipëri ishte “kali i bardhë”: tranzicion paqësor, pluralizëm dhe premtim për demokraci.Por pas tridhjetë e ca vjetësh nuk na intereson më ngjyra e kalit.Na intereson kush mban frerin.Dhe këtu është mashtrimi i klasës politike shqiptare: na ka bindur se demokracia është vetëm zgjedhje, parlament, parti dhe qeveri që ndërrohen.

 

Është koha të flasim shqip. Jo me gjuhën e diplomacisë, jo me fjalët e bukura të pushtetit dhe jo duke i vënë sheqer një gjelle që ka kohë që ka mbetur pa kripë.

Shqiptarëve u thanë në vitin 1990–1991: komunizmi ra, demokracia erdhi. Ndryshuan emrat e partive, ndryshuan flamujt, u hapën televizionet, u bënë zgjedhje dhe u shpallëm demokratë.

Po njerëzit? Po institucionet? Po administrata? Po drejtësia? Po ata që kishin shërbyer në sistemin e vjetër?Këtu fillon mashtrimi i madh i tranzicionit shqiptar.

Në Shqipëri demokracia na erdhi mbi “kalë të bardhë”. Në Rumani, në dhjetor 1989, regjimi i Nicolae Ceaușescut u përmbys me dhunë dhe Ceaușescu me të shoqen, Elena, përfunduan përballë një gjykate ushtarake dhe u ekzekutuan më 25 dhjetor.

Nuk po them se duhet të kopjonim Rumaninë. Përkundrazi. Po them se duhet të shohim dallimin: atje pati një përplasje të hapur me regjimin; tek ne pati një tranzicion ku shumëçka u deklarua e re, ndërsa përbërja dhe kultura e pushtetit nuk u pastruan në të njëjtën masë.

Dhe sot, pas më shumë se tridhjetë vjetësh, pyetja është ende aty:

A rrëzuam komunizmin apo vetëm ndryshuam kostumin e pushtetit?

Ramiz Alia iku nga skena politike, PPSH-ja u kthye në PS dhe Shqipëria hyri në pluralizëm. Por tranzicioni nuk mund të matet vetëm me ndryshimin e emrit të partisë. Duhet parë kush kaloi nga një sistem në tjetrin, kush u promovua, kush mori poste dhe kush vazhdoi të kishte ndikim.

Unë nuk flas për thashetheme. Flas për një kërkesë që duhet të ishte bërë shumë kohë më parë: hapni dosjet, hapni arkivat dhe verifikoni emrat.

Nëse një ish-punonjës apo ish-bashkëpunëtor i strukturave të Sigurimit të Shtetit ka kaluar më pas në politikë, administratë, drejtësi, polici ose media, qytetari duhet ta dijë. Jo nga gojëdhënat. Me dokument.

Sepse sot kemi një situatë absurde: diskutojmë për demokracinë, ndërkohë që nuk kemi bërë ende llogarinë e plotë të së kaluarës.

Dhe kjo nuk është vetëm histori.

Kur në jetën publike shfaqen njerëz që kanë pasur funksione në sistemin e vjetër dhe më pas bëhen deputetë, gjyqtarë, prokurorë, drejtues institucionesh, policë, gazetarë apo analistë, pyetja është e ligjshme: çfarë kanë bërë dje dhe çfarë bëjnë sot?

Nuk po them se çdo njeri që ka punuar në një institucion të regjimit të kaluar është automatikisht fajtor. Kjo do të ishte po aq e padrejtë sa fshehja e së vërtetës. Por them: emrat duhet të dalin në dritë dhe historia duhet të verifikohet.

Sepse demokracia nuk ndërtohet me harresë të detyruar.

Dhe këtu duhet të flasim edhe për drejtësinë.Fatos Xhafaj, Arben Rakipi dhe emra të tjerë të sistemit të drejtësisë janë pjesë e historisë institucionale të Shqipërisë së tranzicionit dhe duhen parë në kontekstin e kohës, funksioneve dhe reformave ku kanë marrë pjesë. Nuk mund të hidhet mbi askënd një akuzë personale pa dokumente. Por as nuk mund të bëjmë sikur njerëzit dhe strukturat që kanë formuar drejtësinë shqiptare nuk kanë rëndësi për mënyrën se si është ndërtuar sistemi që kemi sot.

Kjo është pikërisht ajo që dua të them kur flas për “kapotat e vjetra”.

Nuk kam parasysh vetëm një individ. Kam parasysh një kulturë pushteti.

Kultura ku partia është mbi shtetin. Ku administrata shikon nga partia. Ku drejtësia përflitet gjithmonë për lidhje me politikën. Ku gazetari mendon dy herë para se të prekë pushtetin. Ku analisti bëhet i guximshëm me opozitën dhe i kujdesshëm me qeverinë.

Dhe sot kemi provën më të madhe.Tre muaj qytetarët janë në shesh.Tre muaj protestojnë.Tre muaj flasin.Po ku janë televizionet?Ku janë gazetarët?Ku janë analistët?

Ku janë ata që çdo mbrëmje na flasin për demokracinë, Evropën, shtetin ligjor dhe të drejtat e qytetarëve?Pse qytetari në shesh nuk është lajm?

Pse një deklaratë e një politikani vlen më shumë se zëri i mijëra qytetarëve?

Pse studiot televizive mbushen me njerëz që komentojnë pushtetin, por nuk shkojnë të dëgjojnë qytetarin që proteston?Sepse kur qytetari ngrihet, pushteti shqetësohet. Dhe kur pushteti shqetësohet, disa nga ata që jetojnë pranë pushtetit fillojnë të heshtin.Këtu demokracia shqiptare tregon fytyrën e saj të vërtetë.PS dhe PD kanë kaluar më shumë se tri dekada duke u shitur shqiptarëve si dy kampe të kundërta. Njëra akuzon tjetrën, tjetra akuzon njërën. Por qytetari ka mbetur gjithmonë përballë të njëjtit shtet të madh, të njëjtës administratë, të njëjtit pushtet që ndryshon emrin, por jo gjithmonë mënyrën e sjelljes.

Prandaj them:Ndoshta në Shqipëri nuk ndërrohet kali. Ndërrohet kalorësi.Kali është shteti.Kalorësit janë partitë.Dhe qytetari?Qytetari vazhdon të ecë pas kalit.

Në Rumani ishte “kali i zi”: përmbysje, gjak, dhunë dhe fund dramatik i regjimit. Në Shqipëri ishte “kali i bardhë”: tranzicion paqësor, pluralizëm dhe premtim për demokraci.

Por pas tridhjetë e ca vjetësh nuk na intereson më ngjyra e kalit.

Na intereson kush mban frerin.

Dhe këtu është mashtrimi i klasës politike shqiptare: na ka bindur se demokracia është vetëm zgjedhje, parlament, parti dhe qeveri që ndërrohen.

Jo!

Demokracia është kur qytetari mund ta kontrollojë pushtetin edhe pasi ka votuar.

Është kur qytetari proteston dhe dëgjohet.Është kur media nuk fshihet.Është kur drejtësia nuk pyet se kush është në pushtet.Është kur administrata i shërben shtetit dhe jo partisë.Është kur dosjet hapen dhe e vërteta nuk negociohet.Prandaj sot nuk kam pyetje vetëm për Edi Ramën, as vetëm për Sali Berishën. Kam pyetje për të gjithë klasën politike që ka qeverisur këtë vend për tridhjetë e ca vjet:Çfarë demokracie ndërtuat?Dhe kam një pyetje edhe më të fortë për mediat:

Pse qytetari ka tre muaj në shesh, ndërsa ju nuk e shihni?Mos na flisni më për demokraci nga studiot televizive.

Ejani në shesh.Dëgjoni qytetarin.Pyeteni pse proteston.Përballuni me të.Kjo është demokracia.

Sepse shqiptarët janë lodhur nga demokracia e recituar.Janë lodhur nga fjalët.

Janë lodhur nga premtimet.Dhe mbi të gjitha, janë lodhur nga “kali i bardhë” që na e tregojnë prej tridhjetë vjetësh, ndërsa qytetari ende nuk ka marrë frerin në dorë.Është koha të flasim shqip.Demokracia që nuk dëgjon qytetarin nuk është demokraci e plotë. Është demokraci e shtirur.