Semiramida Lulja: Të jesh pjesë e shkollës sot, të edukosh mes përplasjes së të drejtave dhe përgjegjësive

Arsimi nuk përmirësohet duke e vendosur shkollën vazhdimisht në bankën e të akuzuarit. Përmirësohet duke identifikuar problemet, duke kërkuar zgjidhje dhe duke pranuar se përgjegjësia nuk i përket vetëm njërës palë. Ndoshta duhet të ndalemi për një çast dhe të pyesim veten: çfarë po u mësojmë fëmijëve tanë me mënyrën se si reagojmë ndaj gabimeve të tyre? A po i përgatisim të përballen me jetën, apo po përpiqemi t’i bindim se dikush tjetër duhet t’ua zgjidhë gjithmonë problemet

Shkolla nuk ka nevojë për më pak autoritet, por për më shumë drejtësi, bashkëpunim dhe besim.

Sot arsimi përballet me një konflikt të qartë: si t’i mbrojmë të drejtat e fëmijëve pa e dobësuar përgjegjësinë e tyre, si ta ruajmë autoritetin e mësuesit pa lejuar padrejtësinë dhe si ta përfshijmë prindin si partner, pa e kthyer çdo problem në përplasje. Të jesh pjesë e shkollës sot nuk është thjesht të hysh në klasë, të hapësh ditarin dhe të zhvillosh një orë mësimi. Është të përpiqesh të edukosh në një kohë kur vëmendja është e shpërndarë, autoriteti vihet vazhdimisht në diskutim dhe çdo përpjekje për të vendosur kufij mund të shndërrohet në një debat të gjatë. E them këtë jo nga ajo që dëgjoj, por nga ajo që njoh. Arsimi është profesioni im, ndërsa shkolla është realiteti ku përballem çdo ditë me përgjegjësinë për të edukuar, për të dëgjuar dhe për të marrë vendime që ndikojnë te fëmijët. E dua një shkollë ku nxënësi dëgjohet, ku mësuesi respektohet, ku prindi ndihet partner, ku punonjësi psikosocial ofron mbështetje profesionale dhe ku oficeri i sigurisë kontribuon në krijimin e një mjedisi të qetë e të mbrojtur. Por besoj se duhet të kemi guximin të pranojmë se, në disa raste, ekuilibri mes këtyre roleve është cenuar. Drejtori i shkollës ka një rol të veçantë në këtë ekuilibër. Ai nuk është vetëm administrues i institucionit, por edhe garant i zbatimit të rregullave, i drejtësisë dhe i bashkëpunimit mes të gjithë aktorëve të shkollës. Drejtori duhet të dëgjojë, të vlerësojë çdo situatë me paanshmëri dhe të krijojë kushtet që mësuesi, nxënësi, prindi, punonjësi psikosocial dhe oficeri i sigurisë të veprojnë në përputhje me përgjegjësitë e tyre. Sot flasim shumë për të drejtat e fëmijëve. Dhe duhet të flasim. Fëmijët duhet të mbrohen nga dhuna, poshtërimi, diskriminimi dhe çdo formë padrejtësie. Por, ndërsa përpiqemi t’i mbrojmë, nuk duhet të harrojmë një të vërtetë themelore: fëmijët kanë nevojë edhe të mësojnë përgjegjësinë. Një fëmijë nuk mbrohet duke i thënë gjithmonë se ka të drejtë. Mbrohet duke e ndihmuar të kuptojë të vërtetën, edhe kur ajo nuk i pëlqen. Në përvojën time, një nga sfidat më të mëdha të shkollës nuk është vetëm t’u japë nxënësve dije, por t’i ndihmojë të kuptojnë se çdo e drejtë shoqërohet me detyrime dhe se liria nuk mund të ekzistojë pa respektin për tjetrin. Kur një mësues kërkon zbatimin e një rregulli, kjo nuk duhet të interpretohet automatikisht si ashpërsi. Kur një nxënësi i kërkohet të korrigjojë sjelljen, kjo nuk duhet të shihet menjëherë si sulm ndaj tij. Sigurisht, çdo rast duhet shqyrtuar me drejtësi. Mësuesi nuk është i pagabueshëm dhe as autoriteti nuk e përjashton askënd nga përgjegjësia.

Punonjësi psikosocial ka detyrën të dëgjojë nxënësin, të kuptojë shkaqet e sjelljes, të ofrojë mbështetje emocionale dhe të ndërmjetësojë kur lindin vështirësi. Roli i tij nuk është të zëvendësojë përgjegjësinë, por të ndihmojë që ajo të kuptohet dhe të përballohet në mënyrë të shëndetshme. Oficeri i sigurisë, nga ana tjetër, nuk duhet të shihet vetëm si figurë ndëshkuese. Ai kontribuon në parandalimin e konflikteve, në ruajtjen e rendit dhe në garantimin e sigurisë së nxënësve dhe stafit. Prania e tij duhet të shoqërohet me respekt, qetësi dhe bashkëpunim me drejtuesin, mësuesit dhe punonjësin psikosocial. Por pikërisht këtu qëndron thelbi: drejtësia duhet të vlejë për të gjithë, jo vetëm për atë që është më e lehtë të gjykohet. Nuk mund të kërkojmë llogari nga mësuesi për çdo veprim dhe njëkohësisht të justifikojmë çdo sjellje të nxënësit. Nuk mund të kërkojmë një shkollë me rregulla, nëse sa herë që një rregull zbatohet, fillojmë të negociojmë nëse ai duhet të vlejë edhe në atë rast. Një shkollë nuk mund të funksionojë mbi bazën e dëshirave individuale. Ajo ka nevojë për rregulla të qarta, zbatim të barabartë dhe përgjegjësi të përbashkët. Drejtori duhet të sigurojë që këto rregulla të njihen dhe të zbatohen, mësuesi t’i udhëheqë nxënësit me drejtësi, punonjësi psikosocial të mbështesë procesin edukativ, oficeri i sigurisë të garantojë një mjedis të sigurt dhe prindi të bashkëpunojë me shkollën. Si mësuese, e di se pas çdo sjelljeje mund të fshihet një histori, një vështirësi apo një nevojë që nuk është kuptuar ende. Prandaj, fëmijët duhen dëgjuar përpara se të gjykohen. Por t’i dëgjosh nuk do të thotë t’ua justifikosh gjithçka. T’i kuptosh nuk do të thotë të heqësh dorë nga edukimi. Në këtë proces, punonjësi psikosocial mund të ndihmojë në identifikimin e nevojave të nxënësit, ndërsa drejtori duhet të garantojë që çdo ndërhyrje të jetë e drejtë, e koordinuar dhe në interesin më të mirë të fëmijës. Dhe këtu roli i prindit është i pazëvendësueshëm. Prindi dhe mësuesi nuk duhet të jenë në anë të kundërta. Ata duhet të jenë në të njëjtën anë: në anën e fëmijës dhe të së ardhmes së tij. Kur prindi dhe mësuesi bashkëpunojnë, fëmija kupton se ka njerëz që e mbështesin, por edhe standarde që duhet të respektojë. Kur ata përplasen për çdo problem, fëmija rrezikon të humbasë mesazhin më të rëndësishëm: se gabimet pranohen, por nuk mohohen; se problemet zgjidhen, por nuk fshihen. Drejtori ka përgjegjësinë të krijojë ura komunikimi mes familjes dhe shkollës, të dëgjojë të gjitha palët dhe të mos lejojë që asnjë konflikt të trajtohet me paragjykim. Në raste të ndërlikuara, bashkëpunimi mes drejtuesit, mësuesit, punonjësit psikosocial, oficerit të sigurisë dhe prindit është thelbësor për të gjetur një zgjidhje që mbron nxënësin dhe ruan autoritetin e institucionit. Nuk shkruaj këto radhë për të mbrojtur verbërisht mësuesin. Shkruaj sepse besoj se profesioni i mësuesit meriton të gjykohet me të njëjtën drejtësi që kërkojmë prej tij. Një mësues që gabon duhet të mbajë përgjegjësi. Por një mësues që përpiqet të edukojë, të vendosë kufij dhe të mbrojë të drejtën e çdo nxënësi për të mësuar, duhet të ketë mbështetjen e drejtuesit, familjes, punonjësit psikosocial, oficerit të sigurisë dhe të gjithë shoqërisë. Arsimi nuk përmirësohet duke e vendosur shkollën vazhdimisht në bankën e të akuzuarit. Përmirësohet duke identifikuar problemet, duke kërkuar zgjidhje dhe duke pranuar se përgjegjësia nuk i përket vetëm njërës palë. Ndoshta duhet të ndalemi për një çast dhe të pyesim veten: çfarë po u mësojmë fëmijëve tanë me mënyrën se si reagojmë ndaj gabimeve të tyre? A po i përgatisim të përballen me jetën, apo po përpiqemi t’i bindim se dikush tjetër duhet t’ua zgjidhë gjithmonë problemet? Sepse shkolla nuk është thjesht vendi ku fëmijët mësojnë të lexojnë, të shkruajnë dhe të llogarisin. Është vendi ku mësojnë të bashkëjetojnë, të respektojnë, të pranojnë dallimet dhe të kuptojnë se veprimet kanë pasoja. Dhe si mësuese, si drejtuese dhe si pjesë e këtij sistemi, besoj se duhet të kemi kurajën ta themi qartë: fëmijët tanë kanë nevojë për dashuri, por edhe për kufij; për mbrojtje, por edhe për përgjegjësi; për të drejta, por edhe për ndërgjegjësimin se të drejtat e tyre bashkëjetojnë me të drejtat e të tjerëve. Për këtë qëllim, secili ka një rol: mësuesi edukon, drejtori udhëheq dhe garanton drejtësinë, punonjësi psikosocial mbështet, oficeri i sigurisë mbron rendin dhe sigurinë, ndërsa prindi bashkëpunon dhe forcon vlerat e mësuara në shkollë. Sepse suksesi ynë nuk është kur fëmijët na japin gjithmonë të drejtë. Suksesi ynë është kur ata mësojnë të bëjnë atë që është e drejtë, edhe kur askush nuk është aty për t’i kontrolluar. Kjo është sfida e arsimit sot. Dhe kjo është përgjegjësia që nuk mund t’ia delegojmë askujt tjetër.