Ferit Metuku: Shqipëria në udhëkryqin e një krize të rrezikshme

MOS VALLË POLITIKA PO KËRKON RIKTHIMIN E ’97-SË?!

Kur politika humbet arsyen, institucionet humbasin besimin dhe pushteti e opozita e shndërrojnë konfliktin në qëllim më vete, Shqipëria duhet të ndalet e të pyesë: ku po shkojmë?! Sot, në një klimë të rënduar politike, me përplasje që thellojnë ndasitë, me një krizë besimi dhe me tensione që rrezikojnë të dalin jashtë kontrollit, hija e vitit 1997 nuk mund të trajtohet më si një kujtim i largët. Ajo është një kambanë alarmi për një klasë politike që duhet të kuptojë se sa i lartë mund të jetë çmimi i papërgjegjshmërisë. Shqipëria nuk ka nevojë për një tjetër përplasje historike. Ka nevojë për politikanë që dinë ta ndalin krizën, jo ta ushqejnë atë; që dinë të ulin tensionet, jo t’i ndezin ato; që vendosin interesin e vendit mbi mbijetesën e tyre politike. Viti 1997 nuk erdhi brenda një nate. Pas tij qëndronin rrënimi i besimit, kolapsi i skemave piramidale, dobësimi i institucioneve dhe shpërthimi i një kaosi që e pagoi i gjithë populli shqiptar. Prandaj, sot pyetja nuk është nëse historia do të përsëritet identikisht. Pyetja është shumë më e rëndë: a po i kupton politika shqiptare sinjalet e rrezikut, apo po e shtyn vendin drejt një tjetër krize, duke besuar se pasojat do t’i paguajë dikush tjetër? Sepse kur zjarri politik ndizet, askush nuk mund të garantojë se ku do të ndalet. Dhe kur vendi përfshihet nga përplasjet, nuk ka fitues të vërtetë: humbet qytetari, humbet demokracia dhe humbet Shqipëria. ’97-a duhet të mbetet një plagë nga e cila kemi mësuar, jo një skenar që rrezikojmë ta rijetojmë nga verbëria politike. Kur pushteti nuk dëgjon, pakënaqësia nuk zhduket. Kriza politike nuk matet vetëm me deklaratat e ashpra të politikanëve apo me përplasjet e përditshme mes palëve. Ajo matet edhe me thellësinë e mosbesimit të qytetarëve, me dobësimin e dialogut dhe me pamundësinë për të gjetur zgjidhje përmes institucioneve demokratike. Kur qytetarët dalin në rrugë për të kërkuar përgjegjësi politike, zgjidhja nuk mund të jetë thjesht përballja me ta. Protesta paqësore është një e drejtë kushtetuese dhe shteti ka detyrimin ta garantojë atë. Policia ka përgjegjësinë të ruajë rendin dhe sigurinë publike, por edhe të respektojë të drejtat e qytetarëve. Çdo pretendim për përdorim të tepruar të forcës duhet të shqyrtohet në mënyrë të pavarur, transparente dhe në përputhje me ligjin. Po kështu, çdo akt dhune apo shkelje e ligjit duhet të trajtohet sipas përgjegjësisë individuale, pa standarde të dyfishta. Nga ana tjetër, asnjë aktor politik nuk duhet ta shndërrojë pakënaqësinë qytetare në një instrument për përshkallëzimin e konfliktit. Protesta duhet të mbetet një mjet demokratik për të kërkuar llogaridhënie dhe ndryshim, jo një rrugë drejt kaosit.

Por përgjegjësia e pushtetit është e veçantë. Ai ka institucionet, mekanizmat ligjorë dhe mundësinë për të hapur rrugën e dialogut. Kur një krizë politike zgjatet, qeverisja nuk mund të kufizohet te menaxhimi i rendit publik. Ajo duhet të përballet edhe me shkaqet e pakënaqësisë dhe me kërkesat për përgjegjësi. A mund të pretendojë një vend se po forcon demokracinë, nëse pakënaqësia e qytetarëve trajtohet vetëm si problem rendi dhe jo si një mesazh që kërkon përgjigje politike? A mund të flitet për integrim europian pa besim te institucionet, pa llogaridhënie dhe pa respekt për të drejtat e qytetarëve? Dhe, mbi të gjitha, a është e pranueshme që interesi i shtetit të mbetet në plan të dytë përballë interesave të ngushta politike? A ka nxjerrë politika mësime nga e kaluara? Viti 1997 ishte një nga periudhat më të rënda të historisë së Shqipërisë pas rënies së komunizmit. Kolapsi i skemave piramidale, humbjet masive financiare, shpërbërja e rendit publik dhe dhuna shkaktuan pasoja të rënda për shoqërinë dhe shtetin shqiptar. Megjithatë, kriza e sotme nuk mund të barazohet automatikisht me atë të vitit 1997. Rrethanat historike, ekonomike dhe institucionale janë të ndryshme. Krahasimi ka vlerë vetëm nëse shërben për të kuptuar rreziqet dhe për të parandaluar gabimet, jo për të përhapur panik apo për të fituar pikë politike. Mësimi kryesor është se besimi te institucionet nuk mund të mbahet vetëm me deklarata. Ai kërkon drejtësi, transparencë, përgjegjësi dhe gatishmëri për të korrigjuar gabimet. Kur qytetarët humbasin besimin se zëri i tyre dëgjohet, kur palët politike refuzojnë dialogun dhe kur institucionet perceptohen si të njëanshme, hapësira për zgjidhje ngushtohet. Në këto rrethana, çdo vendim i gabuar mund të thellojë më tej krizën. Prandaj, politika duhet të ndalet përpara se tensionet të marrin përmasa edhe më të mëdha. Shqipëria nuk mund të jetë peng i karrigeve politike Pushteti nuk është pronë private e askujt. Mandati politik nuk është licencë për të shpërfillur qytetarët, ndërsa opozita nuk mund ta konsiderojë krizën një qëllim në vetvete. Të gjitha palët kanë përgjegjësi për funksionimin e demokracisë, por përgjegjësia për qeverisjen dhe për garantimin e funksionimit të institucioneve i takon në radhë të parë atyre që ushtrojnë pushtetin. Nëse ekziston një krizë e thellë politike, përgjigjja duhet të jetë politike dhe institucionale. Dialogu, transparenca, llogaridhënia dhe respektimi i Kushtetutës janë rruga për të shmangur përshkallëzimin. Kjo kërkon edhe guxim për të pranuar se jo çdo krizë zgjidhet duke mbrojtur me çdo kusht status quo-në. Në një demokraci funksionale, kur besimi publik dëmtohet rëndë, përgjegjësia politike dhe mundësia e një zgjidhjeje institucionale duhet të jenë pjesë e debatit. As dorëheqja e një zyrtari nuk duhet paraqitur automatikisht si katastrofë kombëtare, as vazhdimi i tij në detyrë nuk duhet konsideruar garanci për stabilitet. Çështja thelbësore është interesi publik dhe aftësia e institucioneve për të funksionuar në mënyrë demokratike.

Asnjë karrige pushteti nuk vlen më shumë se paqja sociale, demokracia dhe e ardhmja e vendit.

Apel për përgjegjësi, përpara se të jetë vonë. Apeli u drejtohet të gjitha palëve: pushtetit, opozitës, institucioneve të sigurisë dhe qytetarëve. Pushtetit i kërkohet të dëgjojë zërin e qytetarëve, të garantojë të drejtën për protestë, të hetojë çdo pretendim për shkelje ligjore dhe të hapë rrugën për një dialog real politik. Opozitës i kërkohet të ushtrojë rolin e saj përmes alternativave demokratike, të mbështesë të drejtën e qytetarëve për të protestuar dhe të mos lejojë që zemërimi shoqëror të shndërrohet në dhunë. Institucioneve u kërkohet të veprojnë me paanshmëri, profesionalizëm dhe respekt të plotë për ligjin. Ndërsa qytetarëve u takon të mbrojnë të drejtat e tyre në mënyrë paqësore, pa rënë pre e provokimeve dhe pa lejuar që pakënaqësia legjitime të shndërrohet në shkatërrim. Shqipëria nuk ka nevojë për frikë, ka nevojë për përgjegjësi. Nuk ka nevojë për përplasje të pafundme, por për zgjidhje. Nuk ka nevojë për politikanë që mendojnë vetëm për mbijetesën e tyre, por për drejtues që kuptojnë se interesi i shtetit është më i madh se interesi i çdo partie. Historia nuk përsëritet domosdoshmërisht në të njëjtën formë, por pasojat e mosnxjerrjes së mësimeve prej saj mund të jenë të rënda. Viti 1997 duhet të jetë paralajmërim, jo destinacion. Dhe pyetja që duhet ta shqetësojë çdo politikan, çdo institucion dhe çdo qytetar mbetet kjo: Mos vallë politika shqiptare nuk po e kupton rrezikun e rrugës ku po ecën, apo po harron se, kur interesat politike vendosen mbi interesin e vendit, faturën nuk e paguajnë vetëm politikanët, por një popull i tërë?!