Intervistë me piktorin Aleksandër Dragoti: Piktura nuk ka pension, por pensionisti nuk jeton dot me pensionin

Intervistë eksluzive për Telegraf me piktorin Aleksandër Dragoti për protestat, qeverisjen, raportin e DASH-it, arsimin, pensionet dhe jetën e artistit:

– Shteti nuk bëhet vetëm me ndërtime, rrugë apo projekte. Shteti bëhet edhe me institucione që funksionojnë, me drejtësi, me përgjegjësi dhe me moral.

– Nëse organizatorët e revoltës “Flamingo”, gjejnë gjuhën dhe nxjerrin një program një udhëheqës serioz, Rama duhet të japë dorëheqjen

– Pensionisti e ndien menjëherë çdo rritje çmimi. Nuk blihen më lirshëm as frutat dhe as zarzavatet

– Mund të dalësh në pension nga puna, por jo nga pasioni. Për sa kohë kam forcë të marr penelin në dorë, do të vazhdoj të pikturoj.

Albert Z. ZHOLI

Piktori Aleksandër Dragoti i përket asaj gjenerate artistësh që e kanë parë Shqipërinë të ndryshojë para syve të tyre. Ka njohur kohë të ndryshme, ka jetuar ndryshimet shoqërore dhe ekonomike dhe, mbi të gjitha, ka vazhduar të punojë me penel, duke e parë realitetin jo vetëm si artist, por edhe si qytetar. Në telajot e tij kanë zënë vend peizazhi, portreti dhe figura njerëzore. Por një artist nuk jeton vetëm brenda studios. Ai sheh rrugën, njerëzit, varfërinë, ndryshimet e shoqërisë, çmimet, problemet e pensionistëve, gjendjen e arsimit dhe gjithçka që ndodh përreth tij. Pikërisht për këtë arsye, biseda me Aleksandër Dragotin shkon përtej pikturës. Në këtë intervistë ai flet hapur për “Revoltën Flamingo”, të cilën thotë se e ka ndjekur nga afër, për problemet që ajo ka ngritur dhe nevojën për organizim e program. Ai ndalet te qeverisja, duke vlerësuar se Edi Rama ka ide, dëshirë dhe vizion, por sipas tij, problemi qëndron te organizimi i qeverisë dhe te korrupsioni i evidentuar në nivele të ndryshme. Një pjesë e rëndësishme e bisedës lidhet me raportin e fundit të Departamentit Amerikan të Shtetit për Shqipërinë. Dragoti e sheh atë si një dokument që duhet lexuar me vëmendje dhe si një mundësi për të reflektuar mbi problemet e vendit: korrupsionin, emigrimin, mungesën e fuqisë punëtore, transparencën dhe vështirësitë ekonomike. Por shqetësimi i tij më i drejtpërdrejtë është ai i një pensionisti dhe artisti që vazhdon të punojë. “Pensioni është sa për bukën”, thotë ai. Çmimet, sipas tij, e kanë bërë të vështirë jetën e përditshme, ndërsa artisti i moshuar detyrohet të vazhdojë punën për të siguruar të ardhurat. Në fund të bisedës rikthehemi te piktura. Sepse, edhe kur flet për problemet e vendit, Dragoti nuk largohet dot nga profesioni i tij. Vazhdon të pikturojë sistematikisht, kryesisht peizazhe dhe portrete, duke ndërthurur mënyrën klasike me atë moderne, në varësi të kërkesave.

– Zoti Dragoti, ta nisim nga një zhvillim që ka tërhequr vëmendje kohët e fundit. Revoltën Flamingo e keni ndjekur? Si e shikoni atë që po ndodh?

E kam ndjekur me vëmendje. Kam qenë tri herë dhe kam parë nga afër se çfarë problemesh ngrihen. Problemet që janë ngritur janë të drejta. Janë probleme që prekin njerëzit dhe shoqërinë. Por unë mendoj se ka edhe probleme mes tyre. Nuk mjafton vetëm të dalësh dhe të thuash se ky problem ekziston. Për të ndryshuar diçka duhet organizim. Duhet një udhëheqës dhe duhet një program. Duhet të dihet se ku do të shkosh dhe çfarë kërkon të arrish. Nëse nuk ke program, edhe një shqetësim i drejtë mund të mbetet vetëm një shqetësim. Njerëzit kanë nevojë të dinë se çfarë kërkohet dhe si do të realizohet. Nëse ata gjejnë dhe nxjerrin një program një udhëheqës Rama duhet të japër dorëheqjen.

– Pra, sipas jush, protestat mund të ngrenë problemet, por duhet edhe një alternativë konkrete?

Patjetër. Problemet duhet të evidentohen, por pastaj duhet të vijë organizimi. Duhet të ketë njerëz që marrin përgjegjësi, duhet një program dhe duhet një drejtim. Unë jam artist dhe i shoh gjërat edhe nga këndvështrimi i një qytetari. Njeriu nuk jeton vetëm me fjalë. Ka nevojë për punë, për siguri, për të ardhura dhe për një jetë normale.

– Ju si piktor, por edhe si qytetar që e keni ndjekur për vite zhvillimin e vendit, mendoni se Edi Rama ka arritur të bëjë shtet?

Rama ka ide, ka dëshirë dhe vizion, por nuk ka ditur ta mirëorganizojë qeverinë. Kjo është një nga problemet. Në një qeveri, nuk mjafton vetëm kryeministri. Duhet që të gjithë strukturat të funksionojnë dhe ministrat të kenë përgjegjësi. Për mua, një problem i madh ka qenë korrupsioni. Shumë ministra kanë dalë të korruptuar. Nuk ka pasur një ministër të pastër dhe me moral të lartë shoqëror. Kur njerëzit shohin këto probleme, natyrisht që humbasin besimin. Shteti nuk bëhet vetëm me ndërtime, rrugë apo projekte. Shteti bëhet edhe me institucione që funksionojnë, me drejtësi, me përgjegjësi dhe me moral.

– Pra, ju bëni dallim mes vizionit dhe mënyrës së administrimit?

Po. Mund të kesh ide të mira, por nëse nuk i organizon mirë gjërat, rezultatet nuk janë ato që duhet të jenë.Një vend ka nevojë për administrim të mirë. Ka nevojë që njerëzit që drejtojnë të jenë të përgjegjshëm dhe të kenë moral shoqëror. Përndryshe, problemet përsëriten.

– Të ndalemi te raporti i fundit i Departamentit Amerikan të Shtetit për Shqipërinë. Si e komentoni?

Në rreth 40 faqe dalin problemet që ka ekonomia dhe qeveria shqiptare. Dalin shumë qartë. Për mua, ky është një dokument që duhet lexuar me seriozitet. Rama duhet të jetë i sinqertë dhe të shohë se çfarë thuhet aty. Problemet janë të evidentuara dhe ndaj tyre duhet reaguar. Aty është korrupsioni, është emigrimi masiv, është mungesa e fuqisë punëtore, është mungesa e transparencës dhe janë probleme të tjera që lidhen me ekonominë dhe funksionimin e shtetit. Pra, ky raport duhet të jetë një mësim i madh. Nuk duhet parë thjesht si një raport që publikohet dhe pastaj harrohet. Duhet parë se ku janë problemet dhe çfarë duhet bërë për t’i korrigjuar.

– Emigrimi është një nga plagët më të mëdha të shoqërisë shqiptare. Si e shikoni këtë fenomen?

Emigrimi po na merr njerëzit. Shumë të rinj largohen dhe kjo sjell mungesë të fuqisë punëtore. Është një problem që lidhet drejtpërdrejt edhe me ekonominë. Nëse të rinjtë ikin, kush do të punojë këtu? Kush do të ndërtojë të ardhmen? Nuk mund të mbështetesh gjithmonë te brezi i vjetër. Duhet të krijohen kushtet që njerëzit të kenë arsye të qëndrojnë. Duhet punë, duhet pagë e mirë, duhet siguri dhe duhet një perspektivë.

– Le të kalojmë te një fushë që ju e njihni shumë mirë: shkolla. Në arsimin shqiptar sot, a i jepet rëndësi vizatimit dhe edukimit artistik?

Për mendimin tim, jo. Vizatimi bëhet një lëndë sa për të thënë se bëhet. Nuk punohet sa duhet në klasë dhe nuk punohet në mënyrë të diferencuar. Fëmijët nuk janë të gjithë njësoj. Dikush ka talent për muzikën, dikush për letërsinë, dikush për matematikën dhe dikush për artet figurative. Nëse një fëmijë ka talent për vizatim, duhet ta dallosh dhe ta zhvillosh. Por shpesh vizatimi shihet si një lëndë sa për të kaluar radhën. Kjo nuk është e drejtë.

– Çfarë humbet një fëmijë kur arti lihet pas dore?

Humb shumë. Vizatimi nuk është vetëm të marrësh lapsin dhe të bësh një figurë. Ai zhvillon syrin, fantazinë, përqendrimin, shijen dhe mënyrën se si fëmija e sheh botën. Arti e mëson fëmijën të vërejë. Dhe një shoqëri që nuk mëson të vërejë, e ka më të vështirë të kuptojë realitetin.

– Ju jeni pensionist. A ju del pensioni për një jetë normale?

Kurrë, kurrë! Pensioni është sa për bukën. Detyrohemi të punojmë sikur të ishim 50 vjeç. Një pensionist ka shpenzime të përditshme. Ka ushqimet, dritat, ujin, ilaçet, transportin dhe shumë nevoja të tjera. Kur pensioni nuk mjafton, çfarë duhet të bëjë? Duhet të vazhdojë të punojë. Në vendet e Bashkimit Evropian standardet janë të tjera. Atje pensionisti ka një mbështetje tjetër sociale. Ne themi se duam të futemi në Evropë, por duhet të shohim edhe standardet e jetesës.

– Pra, problemi nuk është vetëm shuma e pensionit, por edhe kostoja e jetesës?

Sigurisht. Edhe çmimet janë shumë të larta. Pensionisti e ndien menjëherë çdo rritje çmimi. Nuk blihen më lirshëm as frutat dhe as zarzavatet. Një banane 500 lekë, sa gjysmë buke. Një kilogram bamje 300 lekë, sikur të jetë mish viçi. Si mund të jetojë normalisht një pensionist? Këto janë gjëra që duken në tavolinën e familjes. Nuk janë statistika. Janë realiteti i përditshëm.

– Megjithatë, ju vazhdoni të punoni. Aktualisht, me pikturën si po ecni?

Punoj sistematikisht. Jo vetëm për të mos harruar profesionin, por edhe për bukën e gojës. Piktura është profesioni im dhe nuk mund ta lë. Edhe kur je pensionist, nëse ke mundësi të punosh, duhet të punosh. Unë vazhdoj të merrem me atë që di të bëj. Kohët e fundit jam ndalur kryesisht te peizazhet dhe portretet. Këto janë edhe më të kërkuara.

– Pse pikërisht peizazhi dhe portreti?

Sepse janë dy fusha ku piktori mund të shprehë shumë. Peizazhi të jep mundësi të punosh me dritën, ngjyrën, hapësirën dhe atmosferën. Portreti është tjetër gjë. Aty duhet të kapësh njeriun. Nuk mjafton të ngjash me fotografinë. Duhet të kapësh edhe karakterin e personit.

– Peizazhet dhe portretet i realizoni në mënyrë klasike apo moderne?

Edhe klasike, edhe moderne. Varet nga klienti dhe nga ajo që kërkon koha. Unë nuk jam kundër modernes. Arti ndryshon. Edhe piktura ndryshon bashkë me shoqërinë. Por duhet të ruhet baza artistike. Piktori duhet të dijë çfarë bën. Mund të eksperimentojë, mund të ndryshojë teknikën, por duhet të ketë njohuri dhe përvojë.

– A është e vështirë sot të jetosh vetëm me pikturën?

Po, është e vështirë. Sidomos kur njerëzit kanë shumë probleme ekonomike. Arti nuk është gjithmonë nevoja e parë e familjes. Por piktori duhet të vazhdojë. Nëse ndalon së punuari, humbet edhe lidhjen me profesionin. Unë vazhdoj të pikturoj sepse kjo është jeta ime. Kam punuar me pikturën dhe nuk mund ta ndaj veten prej saj.

– Çfarë roli duhet të ketë sot një artist në shoqëri?

Artisti nuk mund të jetë jashtë realitetit. Ai jeton në këtë shoqëri dhe e sheh atë çdo ditë. Piktori e shpreh realitetin në mënyrën e vet. Dikush e bën me penel, dikush me fjalë, dikush me muzikë. Por artisti duhet të ketë sy për atë që ndodh. Një pikturë mund të mbetet edhe si dëshmi e një kohe. Sot pikturojmë atë që shohim, por nesër dikush do të shohë në ato vepra se si ishte jeta jonë.

– Nëse do të duhej ta përshkruanit Shqipërinë e sotme me një tablo, çfarë do të vendosnit në të?

Do të vendosja shumë njerëz. Do të vendosja të rinjtë që ikin, pensionistët që përballojnë vështirësitë, njerëzit që punojnë, por edhe ata që duan të ndërtojnë një jetë më të mirë. Do të ishte një tablo me shumë kontraste. Nga njëra anë zhvillimi, ndërtime dhe ndryshime; nga ana tjetër njerëz që ende kanë vështirësi për të përballuar jetën. Kjo është Shqipëria që shohim çdo ditë.

– Dhe piktori Aleksandër Dragoti, pavarësisht moshës, vazhdon të punojë?

Po. Vazhdon të punojë. Piktura nuk ka pension. Mund të dalësh në pension nga puna, por jo nga pasioni. Për sa kohë kam forcë të marr penelin në dorë, do të vazhdoj të pikturoj.

Në fund të bisedës, peneli mbetet sërish në dorën e artistit.

Aleksandër Dragoti vazhdon të pikturojë, të vëzhgojë dhe të reflektojë mbi kohën në të cilën jeton. Peizazhet dhe portretet janë për të jo vetëm një profesion, por një mënyrë për të komunikuar me njerëzit dhe për të mos u shkëputur nga realiteti. Në fjalët e tij ndihet shqetësimi i artistit për një shoqëri që përballet me emigrimin, koston e lartë të jetesës, vështirësitë e pensionistëve dhe problemet e arsimit e të kulturës. Por, pavarësisht vështirësive, ai nuk e ka lënë penelin. Dhe ndoshta ky është mesazhi më i bukur i kësaj bisede: mund të dalësh në pension nga puna, por nuk del kurrë në pension nga pasioni, nga krijimtaria dhe nga dëshira për të thënë diçka për kohën në të cilën jeton. Për Aleksandër Dragotin, telajo mbetet ende një hapësirë ku Shqipëria mund të shihet, të mendohet dhe të ruhet në ngjyra.