Nga Ferit Shqefni – Pushtetet pa afat, rrezik për demokracinë: mandatet duhet të kufizohen

Nga Presidenti te drejtuesit e institucioneve të pavarura, vendosja e mandateve të kufizuara nuk është luks, por kusht për demokraci të vërtetë dhe rotacion të shëndetshëm të pushtetit.

Në një demokraci funksionale, kufizimi i pushtetit nuk është detaj teknik, por themel i sistemit. Shqipëria ka hyrë në një fazë ku mungesa e kufizimeve të qarta të mandateve për pozicione kyçe rrezikon të shndërrohet në një problem serioz për balancat institucionale dhe vetë funksionimin e shtetit.
Ndërsa pozicioni i Presidentit të Republikës ka një mandat të përcaktuar dhe pa mundësi përsëritjeje të pakufizuar, ky standard mbetet një përjashtim dhe jo rregull. Në shumë institucione të tjera, sidomos ato me rol ekzekutiv apo mbikëqyrës, mungesa e kufizimeve të qarta krijon terren për zgjatje të pushtetit, përqendrim ndikimi dhe dobësim të kontrollit demokratik.
Është e domosdoshme që edhe Kryeministri të ketë një kufizim të qartë: një mandat me të drejtë përsëritjeje, por jo më shumë se dy mandate. Në këtë kontekst, fakti që Kryeministri Edi Rama vijon në mandatin e katërt radhazi ngre shqetësime serioze për mungesën e rotacionit politik dhe për dobësimin e ekuilibrave demokratikë në vend. Ky është një sinjal alarmi që për shumëkënd konsiderohet një goditje e fortë për demokracinë në Shqipëri dhe për standardet e një sistemi të shëndetshëm politik.
E njëjta logjikë duhet të vlejë edhe për ministrat, si pjesë e ekzekutivit që duhet të ketë qarkullim dhe përgjegjësi periodike.
Akoma më e rëndësishme është vendosja e kufizimeve të forta për drejtuesit e institucioneve të pavarura. Institucione si Shërbimi Informativ i Shtetit, Gjykata e Lartë, Gjykata Kushtetuese, Kontrolli i Lartë i Shtetit, Prokuroria e Përgjithshme dhe Struktura e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK) nuk mund të funksionojnë si struktura me drejtim të zgjatur në kohë, pa kufizime të rrepta mandati.
Një mandat i vetëm 4 ose 5-vjeçar, pa të drejtë ripërtëritjeje, do të ishte një hap i rëndësishëm drejt forcimit të pavarësisë së këtyre institucioneve. Ai do të reduktonte presionin politik, do të minimizonte rrezikun e krijimit të lidhjeve të zgjatura të varësisë dhe do të garantonte një qarkullim të shëndetshëm të drejtuesve, duke sjellë energji të re dhe integritet institucional.
Rotacioni nuk është dobësi, por forcë. Ai është mekanizmi që mban gjallë sistemin demokratik, shmang stagnimin dhe parandalon kapjen e institucioneve nga individë apo grupe të caktuara. Pa kufizime mandatesh, çdo institucion rrezikon të kthehet nga një shërbim publik në një instrument pushteti personal.
Ka ardhur koha që Shqipëria të bëjë një hap të qartë përpara: të vendosë kufizime të forta, të detyrueshme dhe të pandryshueshme për mandatet në të gjitha nivelet kyçe të pushtetit. Kjo nuk është thjesht reformë institucionale, është garanci për demokraci, transparencë dhe të ardhmen e shtetit.