Nga Prof. Dr. Qemal Lame – NATO: Rishikimi i pranisë së trupave amerikane në Evropë

Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së, Pete Hegseth, njoftoi një rishikim të “pranisë dhe stacionimit të trupave amerikane në Evropë” që zgjat deri në gjashtë muaj në një takim me homologët e NATO-s në Bruksel të enjten, më 18.06.2026, duke rritur kështu presionin mbi aleatët.

Evropa merr përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e Evropës

Hegseth tha se rishikimi i pranisë së trupave amerikane kishte për qëllim të siguronte “që NATO të lëvizë shpejt dhe në mënyrë të pakthyeshme drejt një aleance të udhëhequr nga Evropa, në të cilën Evropa merr përgjegjësinë kryesore për mbrojtjen e Evropës”. Për më tepër, rishikimi ka për qëllim të sigurojë që NATO “të sigurojë që të drejtat tona të aksesit, vendosjes dhe fluturimit mbi tokë të jenë të përcaktuara dhe të garantuara qartë”, theksoi Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së.

Ministri gjerman i Mbrojtjes, Pistorius, theksoi se në takim, SHBA-të nuk kishin bërë “asnjë njoftim konkret në lidhje me tërheqjen e trupave ose personelit nga Gjermania apo Evropa”. Përkundrazi, bëhej fjalë për një plan veprimi. “Bëhet fjalë për një qasje të koordinuar”, theksoi ministri. Sfida më e madhe është “të shmangen boshllëqet e rrezikshme të aftësive”.

Pistorius paralajmëroi kundër nxitimit të tranzicionit drejt një NATO-je më të orientuar drejt Evropës. Ai theksoi se është “e vështirë dhe e rrezikshme për sigurinë e territorit të NATO-s në Evropë nëse aftësitë tërhiqen shumë shpejt pa një afat kohor të qartë për zëvendësim”. Shumë aftësi mund të kompensohen “shumë shpejt”, ose mungesa e tyre të zbutet, por të tjerat nuk munden, argumentoi Pistorius. Për shembull, armët precize me rreze të gjatë veprimi kërkojnë ose një “masë lidhëse ose kohë” para se të tërhiqen. “Kjo do të duhet të negociohet me partnerët tanë amerikanë”.

Me këto njoftime, SHBA-të rritën presionin mbi aleatët e tyre afërsisht tre javë para samitit të NATO-s në Ankara. Uashingtoni gjithashtu synon të sigurojë që partnerët e saj të zbatojnë rritjen masive të shpenzimeve të mbrojtjes, të rënë dakord në samitin e NATO-s në Hagë vitin e kaluar.

SHBA-të do të rrisin përfshirjen e tyre në Indo-Paqësor

SHBA-të kanë planifikuar të zvogëlojnë praninë e tyre në Evropë për vite me radhë, në mënyrë që të rrisin përfshirjen e tyre në Indo-Paqësor. Në muajt e fundit, ka pasur disa njoftime, ndonjëherë kontradiktore, në lidhje me tërheqjen e trupave.

Në tetor, SHBA-të konfirmuan tërheqjen e disa mijëra trupave nga Evropa Lindore, veçanërisht nga Rumania. Në maj të këtij viti, Pentagoni njoftoi tërheqjen e 5,000 trupave nga Gjermania. Më vonë, Trump deklaroi se 5,000 trupa “shtesë” do të dërgoheshin në Poloni pasi një vendosje e mëparshme prej 4,000 trupash amerikane në Poloni u ndalua.

Njoftimi për tërheqjen e trupave nga Gjermania erdhi pas kritikave nga kancelari gjerman Friedrich Merz (CDU) në lidhje me luftën me Iranin. Aleatë të tjerë të NATO-s gjithashtu shkaktuan zemërimin e Trump në këtë kontekst. Presidenti amerikan kritikoi Francën për mohimin e të drejtave të fluturimit amerikan. Trump gjithashtu kërcënoi Spanjën dhe Italinë me tërheqjen e trupave amerikane. Kryeministri spanjoll Pedro Sánchez, ndër të tjera, i kishte ndaluar ushtrisë amerikane të përdorte bazat në Spanjë për sulme ndaj Iranit.

Buxheti i NATO-s

Buxheti i NATO-s për këtë vit është 5.3 miliardë euro, i cili paguhet në pjesë të ndryshme nga shtetet anëtare. SHBA-të, së bashku me Gjermaninë, kontribuojnë afërsisht 15 përqind të kësaj shume. Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, ka minimizuar një sulm të ashpër nga Sekretari i Mbrojtjes i SHBA-së, Pete Hegseth, paraqiti detaje të iniciativës së tij “NATO 3.0”. Sipas kësaj iniciative, SHBA-të synojnë të zvogëlojnë kontributin e tyre në buxhetin e përbashkët të NATO-s nëse shtetet anëtare individuale nuk janë në rrugën e duhur për të shpenzuar pesë përqind të produktit të tyre të brendshëm bruto për mbrojtje deri në vitin 2035. Aleatët ranë dakord për këtë objektiv të ri në samitin e vitit të kaluar me nxitjen e Presidentit të SHBA-së, Donald Trump. “Kontributet tona vjetore në NATO do të varen nëse vendet e tjera i përmbushin objektivat e tyre të mbrojtjes”, tha Hegseth të enjten. “Kur aleatët e tjerë nuk arrijnë të investojnë me urgjencën e nevojshme, kontributet tona do të ulen.” Ai paralajmëroi gjithashtu se SHBA-të do të monitorojnë nga afër vendet që devijojnë nga kursi i rënë dakord.

Para takimit, shumë vende të NATO-s kishin shpresuar se retorika e administratës Trump mund të zbutej pasi Shtëpia e Bardhë miratoi një Memorandum Mirëkuptimi për t’i dhënë fund armiqësive në Iran. Megjithatë, kjo shpresë për afrim u shua kur Hegseth e hodhi poshtë aleancën si një “tigër letre”.

Hegseth akuzon Evropën për mungesë mbështetjeje.

Shefi i Pentagonit e përdori paraqitjen e tij për ta quajtur “të turpshme” që vende si Spanja, Italia dhe Franca nuk i kishin vënë bazat ose hapësirën e tyre ajrore në dispozicion të forcave amerikane në luftën e Iranit.

Gjermania i dha ushtrisë amerikane akses të plotë në Bazën Ajrore Ramstein. Trump reagoi me zemërim, megjithatë, kur kancelari gjerman Frederic Merz e kritikoi strategjinë e luftës si “të menduar keq”. Pas kësaj, Trump njoftoi në platformën e tij të mediave sociale se do të tërhiqte 5,000 trupa amerikane nga Gjermania.

Me një ton që të kujtonte tiradat e ashpra të zëvendëspresidentit amerikan JD Vance kundër shoqërisë evropiane, Hegseth akuzoi gjithashtu Evropën se po përqendrohej shumë në mbrojtjen e klimës dhe barazinë gjinore. Ai fajësoi emigracionin për një rënie të supozuar të qytetërimit. “Në vend që të shqetësoheshin për tanket, avionët luftarakë dhe mbrojtjen ajrore, fokusi ishte te barazia gjinore, mbrojtja e klimës dhe masat shtrënguese ushtarake,” tha ai. “Kufijtë e Evropës ishin të hapur, shtetet e mirëqenies po zgjeroheshin, buxhetet e mbrojtjes po shembeshin – ashtu si edhe besimi i Evropës në vetvete dhe qytetërimin e saj.”

“Ne duhet t’i tregojmë njëri-tjetrit të vërtetën.”

Në një konferencë shtypi pasuese, Rutte theksoi para gazetarëve se Hegseth kishte pranuar gjithashtu se aleatët kishin rritur ndjeshëm shpenzimet e tyre. Vetëm në vitin 2025, ata kishin ndarë 90 miliardë euro shtesë për mbrojtje. “Megjithatë, disa ende po ngurrojnë. Qëllimi i Hegset sot ishte të ruante presionin, dhe kjo është një gjë e mirë,” tha Rutte. “Jam i lumtur që ai po e bën këtë. Ne duhet t’i tregojmë njëri-tjetrit të vërtetën.”

Brenda qarqeve të NATO-s ekziston një konsensus i gjerë se veprimet e fundit të SHBA-së synojnë të ndëshkojnë Evropën për mungesën e mbështetjes në konfliktin me Iranin. Në javët e fundit, SHBA-të i informuan partnerët e tyre se kanë ndërmend të kufizojnë aksesin në një gamë të gjerë aftësish ushtarake në dispozicion të aleancës në rast lufte sipas të ashtuquajturit “Model i Forcës” të NATO-s. Gjithçka që lidhet me aftësitë e sulmeve me rreze të gjatë veprimi duhet të eliminohet. Kjo përfshin bombarduesit amerikanë me rreze të gjatë veprimi si B-2 dhe B-52. Njësitë detare, duke përfshirë nëndetëset me raketa lundrimi dhe transportuesit e avionëve, gjithashtu do të tërhiqen dhe do të ridislokohen në zona të tjera të operacionit.

SHBA udhëheq NATO-n

Rutte deklaroi se çdo plan për reduktimin e trupave do të zhvillohet përmes një procesi të rregullt, në konsultim të ngushtë me partnerët e NATO-s dhe planifikuesit ushtarakë, përfshirë Komandantin Suprem të Forcave Aleate për Evropën (SACEUR). Rishikimi i pranisë amerikane po bëhet në të gjithë shtrirjen e saj globale. Evropa ka mundësi të plotësojë boshllëqet që krijohen nga zvogëlimi i trupave dhe armatimeve amerikane. SHBA do të vazhdojnë të kenë komandën qëndrore, armët bërthamore e ato konvencionale dhe koordinimin e operacioneve të mbrojtjes evropiane.