Nga Sauku te Rafineria e Ballshit. Ja milionat dhe pronat e Shpëtim Shijakut në radarin e SPAK-ut

A duhet të verifikojë SPAK nëse 140 mijë metra katrorë tokë publike në Sauk i janë dhënë shoqërisë “Shijaku” sh.p.k. për 1 euro dhe, nëse po, çfarë detyrimesh konkrete kishte marrë përsipër kompania në këmbim të kësaj të drejte? Në draft-kontratë parashikohej që kompania të realizonte brenda 48 muajve një investim prej 16 milionë euro dhe krijimin e 80 vendeve të punës … !

Në vitin 2021, nëpërmjet një procedure ankandi, ish-rafinieria e Ballshit kaloi në pronësi private.Blerësi ishte sërish “SHIJAKU” sh.p.k, në pronësi të vëllezërve Petrit, Bilal dhe Shpëtim Shijaku. Rafineria, dikur një prej simboleve të industrisë shqiptare, kishte përfunduar në një situatë dramatike ekonomike dhe teknike. Sipas të dhënave të bëra publike nga Timon.al, për ringritjen e saj duheshin investime të konsiderueshme, të vlerësuara në rreth 25–30 milionë euro. Në pamundësi për të gjetur një investitor që ta rikthente në funksion, prona u shit për rreth 9 milionë euro. Në vend të ringjalljes së industrisë, territori i ish-rafinierisë u lidh me një projekt tjetër, energjinë fotovoltaike. “SHIJAKU” sh.p.k.Historia e kësaj kompanie shtrihet në disa prej pronave dhe projekteve më të rëndësishme që kanë kaluar nga duart e shtetit te biznesi privat. Dhe pikërisht këtu nis pyetja e madhe:Si është zgjeruar “Shijaku” dhe sa prej këtij zgjerimi lidhet me prona, asete dhe mundësi të krijuara nga shteti?140 mijë metra katrorë tokë publike për 1 euro. Në vitin 2020, “SHIJAKU” sh.p.k përfitoi, për një periudhë 20-vjeçare, rreth 140 mijë metra katrorë tokë publike në Sauk, pjesë e territorit të ish-vendkomandës qendrore të Ushtrisë, kundrejt një çmimi simbolik prej 1 euroje, sipas vendimit dhe dokumenteve të miratuara nga Këshilli i Ministrave. Në draft-kontratë parashikohej që kompania të realizonte brenda 48 muajve nga marrja e lejes për operimin e projektit një investim prej 1.5 miliardë lekësh, rreth 16 milionë euro. Parashikohej gjithashtu krijimi i 80 vendeve të punës. A duhet të verifikojë SPAK nëse 140 mijë metra katrorë tokë publike në Sauk i janë dhënë shoqërisë “Shijaku” sh.p.k. për 1 euro dhe, nëse po, çfarë detyrimesh konkrete kishte marrë përsipër kompania në këmbim të kësaj të drejte? A është realizuar realisht investimi i deklaruar prej rreth 1.5 miliardë lekësh, a janë krijuar 80 vendet e punës të parashikuara dhe kush e ka kontrolluar në terren dhe me dokumente përmbushjen e këtyre detyrimeve? Nëse investimi ose punësimi nuk janë realizuar sipas kushteve të marrëveshjes, a ka ndërmarrë ndonjë institucion procedurat për kthimin e pronës publike dhe a ka pasur përgjegjësi administrative apo të tjera? A duhet të hetojë SPAK se si është përcaktuar vlera dhe statusi i tokës publike në Sauk, cilat institucione kanë marrë vendimin për dhënien e saj, kush kanë qenë personat që kanë firmosur dokumentet dhe nëse procedura ka qenë plotësisht në përputhje me ligjin? A është bërë ndonjë kontroll i pavarur për të verifikuar nëse përfitimet që shteti parashikonte nga ky investim kanë ardhur realisht dhe nëse interesi publik është mbrojtur gjatë gjithë periudhës së kontratës? A duhet të verifikojë SPAK historinë e ish-Rafinerisë së Ballshit, mënyrën se si është realizuar blerja e saj për rreth 9 milionë euro, burimin e këtyre fondeve, palët e përfshira në transaksion dhe dokumentacionin që ka shoqëruar kalimin e këtij aseti? Cila ka qenë vlera reale e rafinerisë dhe e pronave të lidhura me të në momentin e shitjes? A është bërë një vlerësim i pavarur dhe a përputhet vlera e përcaktuar në transaksion me vlerën reale të aseteve? A duhet të verifikojë SPAK nëse qëllimi ekonomik i blerjes së Rafinerisë së Ballshit ka qenë vazhdimi i aktivitetit industrial apo zhvillimi i një tjetër projekti mbi territorin e saj? Kur është konceptuar projekti fotovoltaik, kush e ka propozuar, cilat institucione e kanë miratuar dhe çfarë ndryshimesh në statusin, përdorimin apo vlerën ekonomike të pronës kanë ndodhur pas këtij projekti? A është rritur vlera e asetit si pasojë e vendimeve apo miratimeve administrative dhe, nëse po, kush ka përfituar ekonomikisht nga kjo rritje? A duhet të verifikojë SPAK transaksionet financiare të lidhura me këto pasuri, përfshirë mënyrën e financimit, burimin e parave, shoqëritë që kanë marrë pjesë në transaksione dhe çdo pagesë të kryer ndërmjet tyre? A ekzistojnë kompani të tjera të lidhura drejtpërdrejt ose tërthorazi me këto projekte dhe a duhet të analizohet nëse pas tyre qëndrojnë të njëjtët persona, ortakë, administratorë apo përfitues fundorë? A duhet të hetojë SPAK edhe projektin në Plazhin e Gjeneralit, mënyrën se si është përfituar statusi i investitorit strategjik, sipërfaqen fillestare të projektit, të drejtat e shfrytëzimit dhe çdo marrëveshje të lidhur me të? Kush e ka miratuar projektin fillestar, mbi çfarë dokumentacioni dhe kriteresh? A ka qenë e justifikuar sipërfaqja e parashikuar fillimisht dhe për çfarë arsye projekti është ndryshuar apo reduktuar më pas?A duhet të verifikohet nëse infrastruktura publike e parashikuar në mbështetje të projektit në Plazhin e Gjeneralit është financuar apo është planifikuar të financohet nga shteti dhe, nëse po, sa është vlera e këtij angazhimi? A ka përfituar një subjekt privat nga investime publike që rrisin vlerën e pronës apo të projektit? A janë respektuar të gjitha kriteret dhe detyrimet që lidhen me statusin e investitorit strategjik? A duhet të krahasojë SPAK sipërfaqen e tokës dhe të drejtat e zhvillimit të projektit në fillim me ato pas ndryshimeve, për të kuptuar se çfarë është miratuar, çfarë është ndryshuar dhe cilat kanë qenë arsyet e këtyre ndryshimeve? A janë marrë të gjitha miratimet në mënyrë të rregullt dhe a ka pasur ndërhyrje administrative që kanë favorizuar në mënyrë të pajustifikuar një subjekt privat? A duhet të verifikojë SPAK nëse emri “Shijaku” sh.p.k. shfaqet në dokumentacionin e hetimeve të tjera, përfshirë materialet për çështjen e inceneratorëve, dhe nëse këto të dhëna kanë ndonjë lidhje faktike me transaksionet dhe projektet e përmendura më sipër? A janë analizuar marrëdhëniet financiare dhe tregtare të kompanisë me subjektet e tjera të përfshira në këto dosje dhe a ka ndonjë lidhje që kërkon hetim të mëtejshëm? A duhet të verifikojë SPAK nëse të gjitha këto histori janë vërtet të shkëputura nga njëra-tjetra, apo nëse ekziston një model i përbashkët që përfshin tokë publike, ndryshim destinacioni, projekte strategjike, investime publike dhe më pas transaksione private? A ka persona, kompani, ortakë, administratorë, ndërmjetës apo struktura financiare që përsëriten në këto raste?A duhet të kontrollohen të gjitha kontratat, vendimet e qeverisë, aktet administrative, lejet, vlerësimet e pronave, dokumentet e tenderimit, dokumentet financiare dhe regjistrimet në QKB e ASHK që lidhen me këto pasuri dhe kompani? A përputhen të dhënat e deklaruara në dokumentet zyrtare me transaksionet reale dhe me situatën faktike në terren? Dhe mbi të gjitha, a duhet SPAK të japë një përgjigje përfundimtare për pyetjen që lind nga gjithë kjo kronologji: A kemi përpara thjesht disa transaksione dhe investime private të kryera sipas ligjit, apo ka elementë që tregojnë se prona publike, vendimmarrja administrative dhe marrëdhëniet me shtetin mund të jenë përdorur për të krijuar përfitime të pajustifikuara private?Nëse gjithçka është bërë sipas ligjit, pse të mos verifikohen dhe bëhen të qarta të gjitha dokumentet? Nëse detyrimet janë përmbushur, ku janë provat? Nëse investimet janë realizuar, ku janë investimet? Dhe pyetja përfundimtare për SPAK-un është kjo: A do të verifikohet e gjithë kjo histori nga fillimi në fund, me dokumente, para, kontrata, prona dhe përfitues realë, apo do të mbetet edhe kjo një tjetër histori ku pyetjet e publikut mbeten pa përgjigje?