Cafo Boga: Pas 100 ditësh, protesta nuk mjafton më

Revolucioni i Flamingove duhet të zgjedhë mes organizimit dhe humbjes së rëndësisë

Nga Cafo Boga, M.S. Diplomacy

Duhet krijuar një Këshill Qytetar i pavarur, me konstitucionalistë, ekonomistë, gjyqtarë në pension, akademikë, ekspertë të mjedisit, sipërmarrës, ish-diplomatë, përfaqësues të shoqërisë civile dhe diasporës.Anëtarët e tij të hartojnë alternativa të besueshme.Lëvizja nuk mund t’u thotë shqiptarëve vetëm çfarë kundërshton.Duhet të shpjegojë çfarë propozon.Ky është dallimi mes protestës dhe udhëheqjes , mes zemërimit qytetar dhe ripërtëritjes demokratike.

Për më shumë se njëqind ditë, shqiptarët janë rikthyer me këmbëngulje të jashtëzakonshme në rrugët e Tiranës. Ajo që nisi në Zvërnec si kundërshtim ndaj një projekti zhvillimi në një zonë të mbrojtur bregdetare, u shndërrua në diçka shumë më të madhe: në një revoltë qytetare kundër korrupsionit, arrogancës politike, përqendrimit të pushtetit, shkatërrimit të mjedisit, mungesës së llogaridhënies dhe një sistemi politik që, sipas shumë qytetarëve, nuk i përfaqëson më.Kjo arritje nuk duhet nënvlerësuar.Revolucioni i Flamingove e theu frikën. Ai i riktheu qytetarët — jo partitë politike — në qendër të jetës publike, tërhoqi vëmendjen ndërkombëtare dhe evropiane, mobilizoi diasporën dhe vendosi në agjendën kombëtare çështjet e Zvërnecit, zonave të mbrojtura, investitorëve strategjikë dhe transparencës qeveritare.Por, pas më shumë se njëqind ditësh, duhet përballur një e vërtetë e pakëndshme:

Lëvizja nuk i ka arritur objektivat e saj kryesore

Projekti i Zvërnecit nuk është anuluar. Kuadri ligjor i debatueshëm për zonat e mbrojtura dhe investimet strategjike mbetet në fuqi. Kryeministri Edi Rama nuk ka dhënë dorëheqjen dhe vazhdon të sfidojë protestuesit. Nuk është larguar as Sali Berisha, drejtuesi i opozitës kryesore, të cilin shumë protestues e konsiderojnë gjithashtu përgjegjës për ngërçin e zgjatur politik. Nuk ka qeveri kujdestare, reformë themelore zgjedhore apo ndryshim sistemik në ushtrimin e pushtetit. Përkundrazi, pushteti real politik mbetet rrezikshëm i përqendruar në duart e Kryeministrit dhe një rrethi të ngushtë rreth tij.Edhe vlerësimet e pavarura e pranojnë këtë kontradiktë. Citizens.al konstatoi në ditën e 100-të se kërkesat kryesore politike mbeten të paplotësuara dhe se ende nuk ka prova për ndryshim sistemik në transparencën institucionale.BIRN ngriti pyetjen edhe më themelore: protesta reagon ndaj asaj që ka ndodhur; lëvizja duhet të ofrojë një projekt për atë që duhet të ndodhë më pas.Kjo pyetje nuk mund të shtyhet më.

Njëqind ditë mjaftojnë për të kuptuar, çfarë nuk funksionon

Gjatë këtyre muajve kam shkruar vazhdimisht në mbështetje të kësaj lëvizjeje dhe objektivave të saj paqësore e demokratike. Por mbështetja nuk kërkon heshtje kur diçka nuk po shkon siç duhet. Ata që duan suksesin e saj kanë detyrimin të flasin hapur.Të marshosh nëpër të njëjtat rrugë, të mblidhesh para të njëjtave ndërtesa, të përsëritësh të njëjtat parulla dhe të kërkosh të njëjtat dorëheqje nuk mund ta zëvendësojë pafundësisht strategjinë.Një protestë që përsërit të njëjtin ritual pa rezultate të matshme rrezikon të shndërrohet në spektakël, ku kureshtja për atë që do të ndodhë sonte fillon të zëvendësojë arsyen përse njerëzit dolën në rrugë.Qeveritë kuptojnë diçka që protestuesit nganjëherë e harrojnë: koha mund të jetë armë politike.Një qeveri nuk ka domosdoshmërisht nevojë t’i mposhtë protestat. Nganjëherë mjafton t’u mbijetojë — dhe pikërisht kjo duket se është strategjia e Ramës.Ai pret.Turmat zvogëlohen. Qytetarët lodhen. Media e zhvendos vëmendjen. Shfaqen mosmarrëveshjet dhe provokimet. Entuziazmi zëvendësohet nga zhgënjimi.Dhe një lëvizje që dikur i trembte pushtetarët rrezikon të bëhet pjesë e peizazhit të përditshëm.Njëqind ditë rresht protestë janë të jashtëzakonshme. Por numri i ditëve nuk mund të bëhet vetë qëllimi.

Historia nuk i jep fitoret politike për pjesëmarrje

Ku Është Udhëheqja?Tani shtrohet pyetja që nuk mund të shmanget:Kush e ka autoritetin legjitim të flasë në emër të kësaj lëvizjeje?Në ditën e 100-të, Citizens.al e përshkroi Revolucionin e Flamingove si një lëvizje pa strukturë të vetme udhëheqëse, që bashkon njerëz me shqetësime dhe objektiva të ndryshme.Ky diversitet fillimisht ishte forcë, sepse e mbrojti lëvizjen nga dominimi i partive tradicionale. Por ajo që është përparësi në lindjen e një proteste mund të bëhet dobësi gjatë pjekurisë së saj politike.Një turmë mund të protestojë. Një lëvizje duhet të negociojë, të hartojë politika, të komunikojë me institucionet, të angazhojë partnerët ndërkombëtarë dhe të marrë vendime.Këto përgjegjësi nuk mund të ushtrohen pafundësisht përmes një mikrofoni të hapur.Shqipërisë nuk i duhet një tjetër udhëheqës i vetëshpallur, mesia politik apo kult individi. Por refuzimi i autoritarizmit nuk do të thotë refuzim i udhëheqjes.Lëvizjes i duhet përfaqësim legjitim, i përgjegjshëm dhe transparent.Këtë e kam propozuar javë më parë. Sot e përsëris me urgjencë shumë më të madhe.

Të thirret një konventë kombëtare qytetare

Përfaqësues të lëvizjes nga e gjithë Shqipëria duhet të bashkohen me të rinj, shoqërinë civile, akademikë, profesionistë, grupe mjedisore, biznesin, personalitete të respektuara dhe diasporën në një Konventë Kombëtare Qytetare.Qëllimi nuk duhet të jetë krijimi i një partie tjetër, por përgjigjja ndaj pyetjes që 100 ditë protestë e kanë lënë të hapur:

Kush flet në emër të lëvizjes?

Përmes një procesi transparent, Konventa duhet të zgjedhë një Udhëheqje Përfaqësuese të kufizuar në numër, me mandat për të komunikuar dhe negociuar në emër të saj.Këta njerëz nuk duhet të zgjidhen sepse bërtasin më fort, tërheqin më shumë kamera apo kanë më shumë ndjekës në rrjetet sociale, por për integritetin, aftësinë, gjykimin dhe besimin që gëzojnë.Një lëvizje që kundërshton pushtetin e përqendruar dhe mungesën e llogaridhënies duhet ta praktikojë vetë demokracinë që kërkon për vendin.

Të krijohet një këshill qytetar

Krahas udhëheqjes, duhet krijuar një Këshill Qytetar i pavarur, me konstitucionalistë, ekonomistë, gjyqtarë në pension, akademikë, ekspertë të mjedisit, sipërmarrës, ish-diplomatë, përfaqësues të shoqërisë civile dhe diasporës.Anëtarët e tij nuk duhet ta shohin protestën si rrugë drejt posteve politike. Detyra e tyre është të ofrojnë këshillim profesional e kushtetues, të vlerësojnë propozimet, të pengojnë vendime të pamatura dhe të hartojnë alternativa të besueshme.Lëvizja nuk mund t’u thotë shqiptarëve vetëm çfarë kundërshton.Duhet të shpjegojë çfarë propozon.Ky është dallimi mes protestës dhe udhëheqjes — mes zemërimit qytetar dhe ripërtëritjes demokratike.

T’i paraqitet vendit një udhërrëfyes

Brenda javësh, jo muajsh, lëvizja duhet të publikojë një udhërrëfyes demokratik që përcakton qartë çfarë kërkon, si mund të arrihet ligjërisht dhe çfarë duhet të ndodhë më pas.Ai duhet të trajtojë rrugën kushtetuese drejt një qeverie të përkohshme kujdestare ose teknike, nëse arrihet marrëveshja e nevojshme politike; reformën e mirëfilltë zgjedhore; zbatimin e rekomandimeve ndërkombëtare; transparencën e financimit të fushatave; ndalimin e keqpërdorimit të burimeve shtetërore; pavarësinë e gjyqësorit; llogaridhënien parlamentare; transparencën mbi investimet strategjike dhe pasuritë publike; mbrojtjen e mjedisit dhe garancitë kundër përqendrimit të tepruar të pushtetit.Pastaj programi duhet t’i paraqitet zyrtarisht Parlamentit, Qeverisë dhe forcave politike.Kush pranon dialogun? Kush refuzon reformën? Kush mbështet zgjedhje vërtet konkurruese? Kush dëshiron ruajtjen e sistemit ekzistues?Le të gjykojë populli shqiptar.

Mos i jepni qeverisë dhuratën e dhunës

Për një çështje nuk duhet të ketë asnjë paqartësi.Përplasja pas ditës së 100-të, kur protestuesit u konfrontuan me policinë pranë Parlamentit dhe u hodhën sende ndaj efektivëve dhe automjeteve, duhet të merret si paralajmërim.

Dhuna do të ishte katastrofike

Ajo nuk do të tregonte forcë; do t’ia hiqte lëvizjes avantazhin e saj më të madh.Më shumë se tre muaj rezistencë paqësore i kanë dhënë protestës legjitimitet moral. Një pamje e vetme e dhunës serioze mund të zëvendësojë njëqind pamje të qytetarëve paqësorë.Ata që duan dështimin e lëvizjes do ta mirëprisnin këtë. Mos ua bëni këtë dhuratë.Çdo organizator dhe pjesëmarrës duhet ta kuptojë: disiplina nuk është dobësi. Disiplina është forcë.Presioni qytetar mund të intensifikohet dhe rezistenca paqësore të shtrihet në gjithë Shqipërinë. Por kufiri kundër dhunës duhet të mbetet absolut.

Çështja e shqipërisë duhet çuar në Evropë  profesionalisht

Institucionet evropiane po i kushtojnë vëmendje zhvillimeve. Detyrimet mjedisore të Shqipërisë dhe zonat e mbrojtura kanë hyrë tashmë në debatin evropian.Por vizitat e politikanëve dhe deklaratat e simpatisë nuk përbëjnë strategji ndërkombëtare.Udhëheqja legjitime e lëvizjes, e mbështetur nga Këshilli Qytetar, duhet të përgatisë dokumentacion serioz për Parlamentin Evropian, Komisionin Evropian, Këshillin e Evropës, OSBE-në dhe partnerët e tjerë demokratikë.Jo propagandë. Jo thirrje emocionale.

Fakte, dokumente, argumente ligjore dhe kërkesa demokratike të qarta

Institucionet ndërkombëtare nuk mund dhe nuk duhet të zgjedhin qeverinë e Shqipërisë. Këtë duhet ta bëjnë shqiptarët.Por Shqipëria është vend kandidat për BE dhe ka pranuar detyrime demokratike, zgjedhore, mjedisore dhe të shtetit të së drejtës. Partnerët evropianë kanë çdo të drejtë të kërkojnë respektimin e tyre.

Lëvizja duhet të vendosë

Njëqind ditë më parë, rreziku ishte që shqiptarët të heshtnin.Sot rreziku është që ky zgjim i jashtëzakonshëm qytetar të shterojë, sepse askush nuk pati guximin ta shndërrojë në një forcë demokratike të organizuar.Lëvizja ka dëshmuar se mund t’i nxjerrë njerëzit në rrugë.

Ende nuk ka dëshmuar se mund t’i çojë diku

E them këtë pikërisht sepse dua që këto protesta të kenë sukses.Protesta paqësore duhet të shndërrohet në organizim; organizimi në udhëheqje legjitime; udhëheqja në program; dhe programi në një rrugë kushtetuese drejt ndryshimit demokratik.Pas më shumë se njëqind ditësh, këto nuk janë më sugjerime.

Janë domosdoshmëri

Thirrni Konventën Qytetare. Zgjidhni udhëheqje legjitime. Krijoni Këshillin Qytetar. Publikoni udhërrëfyesin demokratik. Kërkoni dialog kushtetues. Mobilizoni profesionalisht diasporën dhe partnerët ndërkombëtarë. Qëndroni absolutisht paqësorë.Dhe jepini Shqipërisë diçka më të fuqishme se një protestë tjetër:

Një alternativë të besueshme dhe një rrugë përpara

Nëse lëvizja vazhdon të bëjë atë që ka bërë gjatë njëqind ditëve të fundit duke pritur një rezultat politik krejt tjetër, koha do të pushojë së qeni aleatja e saj.Ajo do të bëhet aleatja e qeverisë.Revolucioni i Flamingove ka dëshmuar guxim.Tani duhet të dëshmojë pjekuri politike.Njëqind ditët e ardhshme nuk duhet të duken si njëqind ditët e para.