Prof. Dr. Qemal Lame: Bashkimi Evropian drejtë zgjerimit

Samiti i Zgjerimit zbuloi një Bashkim Evropian më afër zgjerimit sesa ka qenë në një dekadë. Perspektiva e hapur nga Ballkani Perëndimor në Kaukazin Jugor dhe krahun lindor të Evropës. Në të njëjtën kohë, ka ende pengesat politike që mund ta prishin procesin.

Perspektiva e zgjerimit duket më konkrete sesa ka qenë në vite.

Krerët e shteteve dhe qeverive u mblodhën në Bruksel, sot më 03.11.2026, për të diskutuar ambiciet e vendeve kandidate për anëtarësim dhe nëse BE është gati t’i mirëpresë ato. Nga Ukraina dhe Gjeorgjia në Mal të Zi dhe Armeni, secili vend duhet të lundrojë në përzierjen e vet të ndjeshmërisë politike, reformave të vështira dhe pengesave diplomatike. Progresi mund të vijë shpejt, por pengesat shpesh janë po aq dramatike. “Vullneti për t’u bashkuar me Bashkimin Evropian duhet të ndihmojë në kapërcimin e konflikteve historike, të refuzojë retorikën nacionaliste dhe të inkurajojë vendet të bashkëpunojnë në një mënyrë të sinqertë. Përvoja e Evropës tregon se zgjerimi u sjell dobi të gjithëve”, deklaroi Presidenti i Këshillit të BE-së António Costa në një mesazh me shkrim për Euronews.

Armenia dhe Gjeorgjia po ndjekin rrugë të ndara.

Në Kaukazin Jugor, Armenia dhe Gjeorgjia po zhvillohen në drejtime të kundërta. Jerevani po përgatit një aplikim për anëtarësim në BE. Nga ana tjetër, rruga e pranimit të Gjeorgjisë mbetet e ngrirë, me pak perspektivë për një përparim së shpejti.

Kandidatura e Gjeorgjisë është bllokuar që nga viti 2024. Arsyeja janë ligjet kontroverse mbi ndikimin e huaj dhe vlerat familjare. Në samit, Kryeministri Irakli Kobakhidze theksoi se ai mbetet “shumë i përkushtuar” ndaj pranimit të Gjeorgjisë në BE. Megjithatë, kur u pyet se si kishte ndërmend të rifillonte negociatat, ai nuk paraqiti një plan të qartë veprimi. Ai deklaroi se Tbilisi nuk kishte ndërmend të shfuqizonte ligjet kontroverse. Në të njëjtën kohë, ai akuzoi Komisionin Evropian për aplikimin e standardeve të dyfishta dhe shantazhit politik kundër Gjeorgjisë. “Parlamenti gjeorgjian miratoi legjislacionin me dinjitet që është plotësisht në përputhje me standardet ndërkombëtare”, tha Kobakhidze. Ai argumentoi se kërkesa për të shfuqizuar ligjet shkelte parimin e sovranitetit dhe e krahasoi atë me metodat sovjetike. Kur u pyet pse Gjeorgjia ende dëshironte të bashkohej me BE-në, Kobakhidze tha se ishte “optimist” se blloku do të ndryshonte, si në qëndrimin e tij ndaj Gjeorgjisë ashtu edhe në përgjithësi.

“Mali i Zi në fazën e fundit të pranimit në BE

Mali i Zi po udhëheq garën e pranimit dhe synon të bëhet shteti i 28-të anëtar i BE-së deri në vitin 2028. Megjithatë, Ministrja e Çështjeve Evropiane Maida Gorčević paralajmëroi se vendi i saj nuk do të pranonte anëtarësim të klasit të dytë.

Muajin e kaluar, Komisioni propozoi masa mbrojtëse institucionale për anëtarët e rinj: një periudhë prove 15-vjeçare që, në raste veçanërisht serioze, mund të çojë edhe në pezullimin e të drejtës së votës. “Ne nuk duam anëtarësim të klasit të dytë brenda Bashkimit Evropian, sepse kjo do të ishte e padrejtë dhe jo anëtarësim i plotë”, tha Gorčević. Qeveria e saj nuk ka kundërshtime ndaj masave mbrojtëse shtesë, shtoi ajo. Ajo tha gjithashtu se Podgorica po punon për të zgjidhur çështjet e pazgjidhura dypalëshe me Kroacinë. Megjithatë, mosmarrëveshja kufitare mund të zgjidhet vetëm pas pranimit të Malit të Zi në BE.

Kryeministri kroat Andrej Plenković, nga ana e tij, paralajmëroi se zgjedhjet e ardhshme franceze mund të rrezikojnë zgjerimin. Kandidatët euroskeptikë po kryesojnë në sondazhe. “Ngjarjet politike mund të ndikojnë në zgjerim shumë më tepër sesa mund ta imagjinojë kushdo sot”, tha Plenković. “Një segment i elektoratit dhe partive politike e refuzon qartë procesin”. Ai gjithashtu vuri në dyshim afatin kohor. Vendosja e një afati të caktuar “nuk është shumë e mençur”, paralajmëroi ai. “Diçka e paparashikuar ndodh gjithmonë, dhe pastaj gjithçka vonohet”.

Ballkani Perëndimor: Ritme të ndryshme

Shqipëria është kandidati i dytë pasues dhe gjithashtu i dyti më i shpejtë. Kryeministri Edi Rama riafirmoi qëllimin e tij për të përfunduar negociatat deri në fund të vitit 2027. Ai mbrojti zgjerimin si një proces të bazuar në meritë dhe pranoi se vendi i tij ende përballet me sfida. Në të njëjtën kohë, ai bëri thirrje për një “moment Helmut Kohl” për BE-në, duke aluduar në kancelarin që ribashkoi Gjermaninë. Rama paralajmëroi gjithashtu se udhëheqja e re e Serbisë nuk ka gjasa ta zbusë kundërshtimin e Beogradit ndaj njohjes së Kosovës. Kjo mbetet një pengesë kryesore për ambiciet e vetë Serbisë për në BE. Kur u pyet se si perspektiva e anëtarësimit në BE mund të ndikojë në marrëveshjen kontroverse të Shqipërisë me Italinë, e cila synon të transferojë migrantët e parregullt në kampet e deportimit, Rama tha: “Marrëveshja do të mbetet në fuqi për aq kohë sa të jetë e nevojshme.” Ai premtoi ta mbajë atë në fuqi për sa kohë që Giorgia Meloni është në pushtet.

Ndërsa Shqipëria dhe Mali i Zi po bëjnë përparim të konsiderueshëm, Maqedonia e Veriut ka ngecur prej vitesh. Arsyeja është një mosmarrëveshje me Bullgarinë mbi trajtimin e pakicës bullgare. Presidentja e Maqedonisë së Veriut, Gordana Siljanovska-Davkova, tha se aspiratat e vendit të saj për në BE po mbahen peng nga Bullgaria. Sofja po kërkon ndryshime kushtetuese për të njohur pakicën.

Ukraina i reziston kufizimeve bujqësore

Kryeministri ukrainas Sergii Koretskyi hodhi poshtë propozimin për të përjashtuar përgjithmonë disa produkte bujqësore, të tilla si gruri dhe drithërat, nga tregu i BE-së, edhe nëse Kievi bëhet anëtar i plotë. Komisioni e propozoi masën muajin e kaluar pas presionit nga disa shtete anëtare. Ata kanë frikë se shkalla e prodhimit bujqësor ukrainas mund të rrezikojë fermerët e tyre. “Masat kalimtare mund të jenë pjesë e zgjerimit, por ato duhet të adresojnë rreziqe specifike. Ato duhet të jenë proporcionale dhe të përfshijnë rregulla të qarta rishikimi dhe daljeje. Ato nuk duhet të shndërrohen në një kufizim të përhershëm ose në një segment të tregut të vetëm”, tha Koretskyi. Ai tha se pranimi në BE është qendror për politikën e qeverisë së tij. Kievi synon të fillojë përfundimin e kapitujve negociues në gjysmën e parë të vitit 2027. “Jam i vetëdijshëm se këto janë qëllime ambicioze. Ne nuk po kërkojmë rrugë të shkurtra. Ne po kërkojmë rrugë të besueshme, të bazuara në performancë, me kthesa të qarta dhe vendime në kohë kur të arrihen këto kthesa”, tha Koretskyi.

Moldavia në ngritje

Moldavia është bashkuar shpejt me grupin kryesor të kandidatëve për anëtarësim dhe po ecën përpara me reformat me një ritëm që Komisioni Evropian mezi mund ta mbajë.

Kishinau madje mund të jetë gati të mbyllë kapitujt negociues përpara se të hapen zyrtarisht të gjitha grupet. Kur u pyet nëse vendi i tij duhet të shkëputet nga Ukraina, me të cilën ka bërë përparim që nga sulmi i Rusisë në vitin 2022, kryeministri Vasile Tofan tha se nuk ishte e dobishme të portretizohej diskutimi si një “garë”. “Jam thellësisht i bindur se përparimi i Ukrainës në rrugën drejt integrimit në BE forcon Moldavinë dhe anasjelltas. Sa më shpejt të përparojmë në rrugën tonë drejt integrimit në BE, aq më mirë për Ukrainën”, tha Tofan. Ai nuk mundi të merrte pjesë personalisht në samit sepse iu desh të koordinonte përgjigjen e qeverisë ndaj një sulmi masiv kibernetik që kompromentoi të dhënat e rreth 750,000 njerëzve. “Dyshojmë se pas kësaj qëndron një aktor shtetëror. Dhe kur shihni se çfarë po ndodh në Evropë, ndoshta mund ta merrni me mend. Nuk mendoj se lista e të dyshuarve është shumë e gjatë”, tha ai. Kur u pyet nëse Moldavia do të preferonte të bashkohej me NATO-n, ai tha se qeveria e tij do ta “mbështeste qartë” atë. Megjithatë, nuk ka shumicë parlamentare për të ndryshuar kushtetutën, e cila sanksionon neutralitetin.