Prof. Dr. Kristaq Kume: Nga tragjedia te fitorja në zgjedhje, si lëvizja e studentëve ne Serbi u shndërrua në forcë politike udhëheqëse

Prof. Dr. Kristaq Kume
Nderi i Kombit

Suksesi i levizjes studentore mund të shpjegohet përmes disa faktorëve që u ndërthurën me njëri-tjetrin.Lëvizja kishte një pikënisje konkrete dhe një kërkesë morale të kuptueshme për të gjithë: përgjegjësinë për vdekjen e 16 njerëzve. Kjo i dha protestës legjitimitet dhe e bëri të vështirë që ajo të paraqitej si një konflikt i zakonshëm mes partive.Studentët krijuan organizim të qëndrueshëm dhe  dolën përtej universiteteve dhe ndërtuan lidhje me qytetarët në mbarë vendin.

Historia e lëvizjes studentore në Serbi është një nga zhvillimet më domethënëse politike të Ballkanit të viteve të fundit. Ajo nisi si reagim qytetar ndaj një tragjedie të rëndë, u shndërrua në një lëvizje të gjerë shoqërore dhe, pas gati dy vjetësh protestash, arriti të sfidonte me sukses pushtetin e Aleksandar Vuçiçit në zgjedhjet parlamentare të 25 tetorit 2026. Pranimi i humbjes nga Vuçiçi shënoi një pikë kthese në politikën serbe, ndërsa rezultatet paraprake i dhanë listës studentore një epërsi të konsiderueshme. Rezultatet zyrtare përfundimtare mbeten përcaktuese për përbërjen e saktë të parlamentit.

Ajo që e bën këtë histori të veçantë nuk është vetëm rezultati zgjedhor. Është rruga që çoi drejt tij: aftësia e studentëve për të ruajtur një kauzë të qartë, për të organizuar protesta të vazhdueshme, për të fituar mbështetjen e grupeve të ndryshme shoqërore dhe, në fund, për ta kthyer pakënaqësinë qytetare në një alternativë politike.

Më 1 nëntor 2024, një strehë betoni në hyrje të stacionit hekurudhor të Novi Sadit u shemb, duke shkaktuar vdekjen e 14 personave. Dy të plagosur vdiqën më vonë, duke e çuar numrin e viktimave në 16.

Tragjedia tronditi opinionin publik serb. Stacioni ishte rikonstruktuar dhe shumë qytetarë kërkuan të dinin se si ishte e mundur që një strukturë e tillë të shembej dhe kush duhej të mbante përgjegjësi.

Dyshimet për korrupsion, mungesë transparence dhe mangësi në mbikëqyrjen e punimeve u shndërruan në pjesë të debatit publik. Autoritetet u përballën me kërkesa për publikimin e dokumentacionit, hetimin e përgjegjësive dhe vënien para drejtësisë të personave përgjegjës.

Studentët e universiteteve serbe u bënë një nga zërat kryesorë të kësaj kërkese. Në fillim, protestat ishin relativisht të vogla. Por ato mbartnin një mesazh që prekte shumë qytetarë: në një shoqëri demokratike, jeta e njerëzve nuk mund të vihet në rrezik nga neglizhenca dhe mungesa e llogaridhënies.

Kështu, tragjedia e Novi Sadit u shndërrua nga një ngjarje e rëndë në një simbol të pakënaqësisë ndaj mënyrës se si funksiononte pushteti.

Në javët që pasuan, studentët filluan të bllokonin fakultetet dhe të organizonin asamble të hapura, të njohura si plenume. Në këto mbledhje diskutoheshin kërkesat, vendoseshin hapat e ardhshëm dhe përcaktoheshin mënyrat e koordinimit.

Ky organizim ishte një nga elementet më të rëndësishme të lëvizjes. Studentët nuk u mbështetën te një udhëheqës i vetëm dhe as te një strukturë tradicionale partie. Ata ndërtuan një rrjet ku fakultetet mund të merrnin vendime dhe të bashkëpunonin, duke ruajtur një shkallë të lartë autonomie.

Rasti i Serbisë ka rëndësi përtej kufijve të këtij vendi. Ai tregon se një lëvizje studentore nuk është e detyrura të mbetet një protestë e përkohshme dhe as të kufizohet vetëm te kërkesat universitare.Kur një kauzë konkrete shoqërohet me organizim të qëndrueshëm, përfshirje të gjerë qytetare dhe një alternativë politike të besueshme, ajo mund të ndryshojë raportet e pushtetit. Por ky proces nuk është as i shpejtë, as automatik. Ai kërkon durim, disiplinë, transparencë dhe aftësinë për të ruajtur besimin e publikut edhe kur mobilizimi fillestar zbehet.

Në këtë mënyrë, lëvizja fitoi vazhdimësi. Ajo nuk ishte më një demonstratë e vetme që mund të shpërndahej pas disa orësh, por një proces i përditshëm organizimi dhe mobilizimi.

Studentët kërkuan transparencë për dokumentacionin e rikonstruksionit, përgjegjësi për tragjedinë, trajtim të rasteve të dhunës ndaj protestuesve dhe respektim të të drejtave qytetare.

Kur kërkesat nuk u konsideruan të përmbushura, bllokadat vazhduan dhe lëvizja u zgjerua. Pakënaqësia nuk mbeti më brenda mureve të universiteteve.

Në fillim të vitit 2025, lëvizja studentore filloi të tërhiqte gjithnjë e më shumë qytetarë. Me studentët u bashkuan pedagogë, mësues, juristë, punëtorë, fermerë dhe grupe të tjera shoqërore. Marshimet dhe demonstratat u shtrinë në qytete të ndryshme të vendit.

Më 15 mars 2025, Beogradi përjetoi një nga protestat më të mëdha në historinë e tij moderne. Qindra mijëra njerëz, sipas disa vlerësimeve, dolën në rrugë për të kërkuar përgjegjësi dhe ndryshim politik.

Ky ishte momenti kur lëvizja e kaloi kufirin e një proteste studentore. Ajo u bë një pikë bashkimi për qytetarë që mund të kishin bindje të ndryshme politike, por ndanin pakënaqësinë ndaj korrupsionit dhe mungesës së besimit te institucionet.

Një strategji e rëndësishme ishte dalja jashtë qendrave të mëdha urbane. Studentët udhëtuan në qytete të vogla dhe fshatra, ku u takuan me banorët dhe shpjeguan kërkesat e tyre. Këto kontakte ndihmuan në ndërtimin e marrëdhënieve të drejtpërdrejta me shoqërinë, duke e dobësuar perceptimin se protesta ishte vetëm çështje e të rinjve të universiteteve të mëdha.

Ndërkohë, presioni politik u rrit. Në janar 2025, kryeministri i atëhershëm Miloš Vučević dha dorëheqjen. Por largimi i tij nuk i ndali protestat. Për shumë studentë dhe qytetarë, ndryshimi i një figure në qeveri nuk mjaftonte pa përgjegjësi më të gjera dhe pa reforma institucionale.

Me kalimin e muajve, lëvizja nisi të përballej me një pyetje thelbësore:

   Si mund të arrihej ndryshim i qëndrueshëm nëse protestat vazhdonin, por pushteti mbetej në të njëjtat duar?

Në moment kërkesa për zgjedhje të parakohshme parlamentare mori rëndësi gjithnjë e më të madhe. Studentët kuptuan se mobilizimi në rrugë mund të ushtronte presion, por se ndryshimi i  menyres se qeverisjes kërkonte edhe një alternativë elektorale.

Megjithatë, ata nuk dëshironin që lëvizja të përthithej nga partitë tradicionale të opozitës. Një pjesë e rëndësishme e mbështetjes së tyre vinte pikërisht nga mosbesimi ndaj elitës politike ekzistuese.

Për këtë arsye, studentët ruajtën organizimin e tyre dhe nisën të ndërtonin një alternativë të veçantë. Synimi ishte që lëvizja të mos mbetej vetëm një forcë proteste, por të mund të konkurronte në zgjedhje me kandidatë dhe angazhime politike të identifikueshme.

Ky kalim ishte vendimtar. Ai kërkonte që energjia e protestave të përkthehej në program, organizim elektoral, komunikim publik dhe aftësi për të fituar votat e qytetarëve që nuk kishin marrë pjesë domosdoshmërisht në demonstrata.

Në prag të zgjedhjeve parlamentare, lëvizja u paraqit me listën e saj zgjedhore, të njohur si “Students Win”, ose “Studentët fitojnë”. Ajo u përpoq të ndërtonte një alternativë që të mos kufizohej vetëm te studentët, por të përfshinte njerëz me profesione dhe përvoja të ndryshme.

Në listë u përfshinë pedagogë, profesionistë dhe figura nga fusha të ndryshme të jetës shoqërore. Mesazhi qendror ishte lufta kundër korrupsionit, transparenca, forcimi i institucioneve, liria e medias dhe reforma në arsim.

Lëvizja u përpoq të ruante një profil të ndryshëm nga partitë tradicionale, duke theksuar se përfaqësimi politik duhej të buronte nga besimi qytetar dhe jo vetëm nga strukturat e konsoliduara partiake.

Më 25 tetor 2026, qytetarët serbë votuan në zgjedhjet parlamentare të parakohshme. Në përfundim të procesit, Aleksandar Vuçiçi pranoi humbjen e kampit të tij politik. Sipas vlerësimeve paraprake të bëra publike atë mbrëmje, lista studentore pritej të siguronte rreth 135–140 vende në parlamentin me 250 vende, ndërsa kampi i Vuçiçit rreth 105.

Ky rezultat shënon një ndryshim të jashtëzakonshëm në raportet politike të Serbisë. Për herë të parë pas një periudhe të gjatë dominimi të kampit të Vuçiçit, një lëvizje e lindur jashtë strukturave tradicionale partiake arriti të fitonte një shumicë të konsiderueshme parlamentare, sipas vlerësimeve paraprake.

Një lëvizje që nisi me kërkesën për drejtësi pas vdekjes së 16 njerëzve, u shndërrua në një revoltë kombëtare kundër korrupsionit dhe përfundoi në sfidën më të madhe ndaj pushtetit të Aleksandar Vuçiçit. Fitorja e listës studentore dëshmon se protestat mund të prodhojnë ndryshim politik kur organizimi, besimi qytetar dhe alternativa elektorale bashkohen në një strategji të vetme.

Fitorja nuk ishte thjesht triumf i një liste zgjedhore. Ajo ishte rezultati i një procesi që kishte nisur gati dy vjet më parë, kur studentët kërkuan drejtësi për viktimat e Novi Sadit.

Suksesi i levizjes studentore mund të shpjegohet përmes disa faktorëve që u ndërthurën me njëri-tjetrin.

– Lëvizja kishte një pikënisje konkrete dhe një kërkesë morale të kuptueshme për të gjithë: përgjegjësinë për vdekjen e 16 njerëzve. Kjo i dha protestës legjitimitet dhe e bëri të vështirë që ajo të paraqitej si një konflikt i zakonshëm mes partive.

– Studentët krijuan organizim të qëndrueshëm. Asambletë, grupet e punës, koordinimi ndërmjet fakulteteve dhe komunikimi i vazhdueshëm u dhanë mundësi të ruanin mobilizimin për një kohë të gjatë.

– Studentët dolën përtej universiteteve dhe ndërtuan lidhje me qytetarët në mbarë vendin. Kjo e shndërroi protestën nga një revoltë e një grupi shoqëror në një lëvizje me bazë shumë më të gjerë.

– Studentët ruajnë pavarësinë nga partitë tradicionale dhe shmangë identifikimin me një udhëheqës të vetëm. Kjo i ndihmoi të tërhiqnin edhe qytetarë që nuk kishin besim te opozita ekzistuese.

-Studentët kuptuan se protesta duhej të shoqërohej me një alternativë elektorale. Pa këtë hap, lëvizja mund të ushtronte presion mbi pushtetin, por nuk do të kishte të njëjtën mundësi për ta ndryshuar atë përmes votës.

Megjithatë, fitorja në zgjedhje nuk do të thotë se të gjitha problemet e Serbisë janë zgjidhur. Lëvizja studentore do të përballet tani me sfidën e qeverisjes, formimit të institucioneve, zbatimit të reformave dhe përballjes me një administratë të krijuar gjatë shumë vitesh të dominimit të kampit të mëparshëm.

Ajo duhet të tregojë se mund të shndërrojë premtimet për transparencë dhe luftë kundër korrupsionit në rezultate konkrete. Duhet gjithashtu të dëshmojë se organizimi kolektiv, që funksionoi gjatë protestave, mund të prodhojë vendimmarrje efektive në qeverisje.

Nëse nuk arrin t’i përmbushë këto pritshmëri, ekziston rreziku që entuziazmi i sotëm të kthehet në zhgënjim. Nëse ia del, lëvizja mund të shënojë fillimin e një modeli të ri të përfaqësimit politik në rajon.

Rasti i Sërbisë ka rëndësi përtej kufijve të këtij vendi. Ai tregon se një lëvizje studentore nuk është e detyrura të mbetet një protestë e përkohshme dhe as të kufizohet vetëm te kërkesat universitare.

Kur një kauzë konkrete shoqërohet me organizim të qëndrueshëm, përfshirje të gjerë qytetare dhe një alternativë politike të besueshme, ajo mund të ndryshojë raportet e pushtetit. Por ky proces nuk është as i shpejtë, as automatik. Ai kërkon durim, disiplinë, transparencë dhe aftësinë për të ruajtur besimin e publikut edhe kur mobilizimi fillestar zbehet.

Historia e studentëve serbë nisi me kërkesën për drejtësi për 16 viktimat e Novi Sadit dhe arriti deri te kutia e votimit. Mes këtyre dy momenteve qëndrojnë muaj të tërë organizimi, protestash, debatesh dhe përpjekjesh për të ndërtuar një alternativë.

Mësimi më i rëndësishëm është se zemërimi mund ta ndezë një lëvizje, por nuk mjafton për ta çuar deri në fitore. Për këtë duhen organizim, besim dhe një rrugë e qartë nga protesta te ndryshimi politik.

Studentët serbë arritën të provojnë se një brez i ri mund të mos mjaftohet dhe as nuk ka pse te kufizohet vetëm me kërkesën që pushteti të ndryshojë sjellje. Ai mund të përpiqet të ndryshojë edhe mënyrën se si ushtrohet pushteti dhe mundsite per ta realizuar kete ndryshim gjithmon egzistojne Realizimi i tyre mundesohet nepermjet nje procesi zgjedhor, rezultati mbeshtetes i te cilit është vetem fillimi. Tani mbetet për t’u parë nëse do të arrijnë të përmbushin premtimin e madh, ndryshimi n ne menyren e qeverisjes se vendit,  që e çoi deri te tek fitorja elektorale.