Prof. Asoc. Dr. Majlinda Keta: Kur shkolla humbet funksionin e saj mbrojtës

Shoqëria hyn në krizë jo vetëm kur dhuna ndodh, por kur institucionet humbasin aftësinë morale për ta parandaluar atë. Dhe pikërisht këtu fillon beteja më e rëndësishme e edukimit modern: rikthimi i besimit tek institucioni edukativ si hapësirë sigurie, dinjiteti dhe humanizimi.

Një nga themelet morale mbi të cilat ndërtohet qytetërimi modern është ideja se fëmija duhet të jetë i mbrojtur në çdo institucion që shoqëria krijon për edukimin dhe zhvillimin e tij. Pikërisht për këtë arsye, lajmi mbi akuzat e rënda për dhunë dhe abuzim në sistemin shkollor të Parisit nuk është thjesht një kronikë kriminale. Ai është një alarm filozofik, etik dhe institucional për vetë kuptimin e shkollës në shoqërinë bashkëkohore.

Sipas hetimeve të bëra publike në Francë, dhjetëra punonjës të kujdesit shkollor dhe aktiviteteve pas mësimit po hetohen për:

* dhunë verbale ndaj fëmijëve; * shtyrje, tërheqje flokësh dhe forma të tjera të agresionit fizik; * privim ushqimi apo detyrim për të ngrënë deri në të vjella; * si dhe raste tronditëse të sulmeve seksuale dhe përdhunimeve ndaj fëmijëve shumë të vegjël.

Vetëm fakti që këto ngjarje kanë ndodhur në institucione edukative tregon një deformim të rëndë të kulturës institucionale. Kur institucioni që duhet të garantojë siguri psikologjike shndërrohet në burim frike, atëherë nuk kemi më vetëm krizë administrimi; kemi krizë morali publik. Në thelb, kjo çështje ngre një pyetje themelore: Çfarë ndodh me shoqërinë kur mekanizmat e mbrojtjes së fëmijës dështojnë brenda vetë institucioneve që janë krijuar për ta mbrojtur? Filozofikisht, shkolla nuk është vetëm vend transmetimi dijesh. Hannah Arendt e konsideronte edukimin si përgjegjësi morale të botës së të rriturve ndaj brezit të ri. Paulo Freire e shihte edukimin si praktikë lirie dhe humanizimi. Kur në shkollë hyn frika, poshtërimi dhe dhuna, edukimi humbet funksionin emancipues dhe fillon të prodhojë traumë, mosbesim dhe deformim të marrëdhënieve njerëzore. Ajo që e bën edhe më të rëndë këtë skandal është dimensioni institucional i heshtjes.

Në shumë raste, familjet pretendojnë se sinjalizimet e para janë neglizhuar ose relativizuar. Pikërisht këtu fillon ajo që në etikën institucionale quhet “normalizim i mosreagimit”. Institucionet nuk dështojnë vetëm nga dhuna aktive; ato dështojnë edhe kur zgjedhin të mos shohin, të mos dëgjojnë apo të mos reagojnë.

Kjo është arsyeja pse reagimi i autoriteteve franceze ka marrë karakter emergjent. Bashkia e Parisit ka shpallur një plan prej 20 milionë eurosh për: * forcimin e kontrollit dhe verifikimit të stafit; * krijimin e strukturave të raportimit të dhunës; * trajnime të detyrueshme për mbrojtjen e fëmijëve; * ngritjen e qendrave të specializuara për mbështetjen e viktimave; * dhe publikimin periodik të të dhënave mbi incidentet në shkolla.

Ky reagim tregon se mbrojtja e fëmijëve nuk mund të trajtohet si çështje periferike administrative. Ajo duhet të jetë standard themelor i sigurisë kombëtare morale dhe sociale.

Në fakt, kjo ngjarje ka një rëndësi shumë më të gjerë edhe për vendet tona. Ajo dëshmon se: * dhuna institucionale nuk është problem vetëm i vendeve me institucione të dobëta; * heshtja institucionale mund të prodhohet edhe në demokraci të konsoliduara; * dhe se kontrolli etik i institucioneve edukative duhet të jetë po aq i rëndësishëm sa kontrolli akademik.

Për këtë arsye, shkollat moderne nuk duhet të auditohen vetëm për nota, rezultate apo performancë administrative. Ato duhet të auditohen për klimën morale që krijojnë për fëmijët. Nëse një fëmijë ka frikë të shkojë në shkollë, atëherë sistemi ka dështuar në funksionin e tij më themelor. Shoqëria hyn në krizë jo vetëm kur dhuna ndodh, por kur institucionet humbasin aftësinë morale për ta parandaluar atë. Dhe pikërisht këtu fillon beteja më e rëndësishme e edukimit modern: rikthimi i besimit tek institucioni edukativ si hapësirë sigurie, dinjiteti dhe humanizimi.