Prof. Dr. Qemal Lame: Mësime nga zgjedhjet hungareze

April 16, 2026 Voice of Tirana

Në konferencën e tij të parë për shtyp pas zgjedhjeve, më 13.04.2026, kryeministri i ardhshëm Péter Magjari dëshiron ta afrojë Hungarinë më ngushtë me BE-në dhe vlerat e saj në politikën e jashtme dhe ekonomike dhe t’i japë fund kursit konfrontues të Orbán-it me Brukselin. Populli hungarez nuk votoi për një ndryshim të thjeshtë të qeverisë, por për një ndryshim të plotë të regjimit. Megjithatë në disa drejtime, ruhen politkat e mëparëshme.

Kufijtë e populizmit të krahut të djathtë

Pas përvojave të fundit të Viktor Orbán, populizmi i krahut të djathtë duhet të mësojë diçka që më parë e rezervonte vetëm për kundërshtarët e tij: si të përballet me humbje të konsiderueshme. Megjithatë, kjo nuk është humbja e tij e parë: Geert Wilders dështoi në zgjedhjet e fundit në Holandë, Giorgia Meloni humbi një referendum në Romë, dhe madje edhe mbështetësit e tij më të zjarrtë do të duhet t’i shohin veprimet e fundit të presidentit amerikan si sjelljen e një njeriu që përpiqet me dëshpërim t’ia hedhë fajin për kursin e tij të çrregullt pjesës tjetër të botës. Vetëm emocionet nuk janë përgjigje të mjaftueshme për sfidat e kohës sonë. Orbán mund të jetë ndëshkuar në kutinë e votimit për sjelljen e tij ndaj Moskës dhe nga një perspektivë evropiane, ashtu si afërsia e tij demonstrative me zotërinjtë Trump dhe Vance me shumë gjasa e ka dëmtuar. Por shkaku rrënjësor i humbjes së tij ka më shumë të ngjarë të jetë rezultati i tij i dobët ekonomik. Hungaria kishte përfituar ndjeshëm nga hapja e Bllokut Lindor duke tërhequr industrinë perëndimore. Megjithatë, gjatë sundimit të gjatë të Orbán, praktikat e një ekonomie të korruptuar dhe joefikase të drejtuar nga shteti, në të cilën qeveria dhe oligarkët bashkëpunonin ngushtë, gradualisht paralizuan vitalitetin ekonomik të vendit. Orbán orkestroi atë për të cilën populistët e krahut të djathtë në vendet e tjera akuzojnë elitat e konsoliduara: bashkëpunim në kurriz të shumicës së popullsisë.

Lirimi i fondeve të BE-së

Péter Magyar tha se sigurimi i fondeve të ngrira të BE-së ishte një përparësi kryesore për qeverinë e tij, pasi Komisioni Evropian pezulloi 17 miliardë euro nga 27 miliardë euro të ndara për Hungarinë. Plani i mbrojtjes i qeverisë në kuadër të programit SAFE – një instrument kredie prej 150 miliardë eurosh i projektuar për të rritur prodhimin e armëve në të gjithë BE-në – gjithashtu kërkon ende miratimin e Brukselit. Magjari deklaroi se ka një plan me katër pika për të siguruar një marrëveshje mbi lirimin e fondeve të BE-së për Hungarinë dhe është tashmë në negociata aktive me Presidenten e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen. “Këto janë masa për të luftuar korrupsionin, duke përfshirë edhe anëtarësimin në Zyrën e Prokurorit Publik Evropian”, tha Magjar, duke iu referuar agjencisë së pavarur të zbatimit të ligjit të BE-së, të cilës Hungaria deri më tani ka refuzuar t’i bashkohet. “Pika e dytë është rivendosja e pavarësisë së gjyqësorit dhe autoriteteve hetimore, e treta është garantimi i lirisë së shtypit dhe pika e katërt është çlirimi i universiteteve hungareze dhe liria akademike”.

Bashkimi me Eurozonën

Magjar njoftoi se qeveria e tij do të shqyrtojë anëtarësimin në Eurozonë, një premtim kyç i fushatës së partisë Tisza. “Shumica e popullsisë hungareze dhe shumica e biznesmenëve hungarezë besojnë se caktimi i një date për anëtarësim në Eurozonë do të sillte një shkallë të caktuar stabiliteti për ekonominë hungareze”, deklaroi Magyar. Ai shtoi se situata buxhetore duhet së pari të rishikohet dhe të zhvillohen konsultime të shpejta para se të caktohet një datë për anëtarësim.

Hungaria do të ruajë të drejtën e saj për t’u përjashtuar nga kredia e Ukrainës

Magyar tha se Hungaria dëshiron marrëdhënie miqësore me të gjithë fqinjët e saj, përfshirë Ukrainën, dhe shprehu gatishmërinë e tij për t’u takuar me Presidentin Volodymyr Zelenskyy. Ai theksoi se Ukraina nuk mund të detyrohet të pranojë një marrëveshje paqeje që kërkon që ajo të heqë dorë nga territori. “Asnjë vend tjetër nuk ka të drejtë të thotë se duhet të heqë dorë nga ky apo ai territor. Kushdo që thotë një gjë të tillë është tradhtar”, tha Magyar.

Lidhur me paketën e kredisë prej 90 miliardë eurosh të BE-së për Ukrainën, Magyar deklaroi se mbështet mospjesëmarrjen e Hungarisë, të negociuar nga qeveria Orbán, duke përmendur situatën e dobët financiare të vendit. Magyar tha gjithashtu se pranimi i Ukrainës në BE “brenda dhjetë viteve të ardhshme” nuk është realist dhe foli kundër përshpejtimit të anëtarësimit të Ukrainës në BE. “Asnjë vend tjetër nuk ka të drejtë të thotë se dikush duhet të heqë dorë nga ky apo ai territor. Kushdo që thotë një gjë të tillë është vetë tradhtar”, tha Magyar. Magyar kërkoi që Rusia t’i japë fund luftës. Ai tha se do t’ia përcjellë këtë mesazh drejtpërdrejt Presidentit rus Vladimir Putin nëse do të kishte mundësi. Lidhur me çështjen e energjisë, ai tha se Hungaria do të vazhdojë të blejë energji ruse dhe të zgjedhë naftën më të lirë në dispozicion. Ky qëndrim që bie ndesh me premtimin e tij të fushatës për të hequr gradualisht importet e energjisë ruse deri në vitin 2035. Magjari shprehu një pikëpamje relativisht të favorshme për Kinën. Ai deklaroi se vendi është “një nga më të mëdhenjtë në botë” dhe se është në “interesin tonë të ndërsjellë të ruajmë marrëdhënie të mira”. Ai dëshiron të rishikojë kontratat e investimeve të huaja, veçanërisht ato me Kinën dhe Korenë e Jugut, por jo t’i ndalojë ato. “Ato duhet t’u përmbahen ligjeve, qofshin ato ligje mjedisore, ligje për mbrojtjen e punës apo ligje kundër korrupsionit”. Refuzimi i Paktit të Migracionit të BE-së Péter Magyar tha se Hungaria duhet të zgjidhë çështjen e gjobës ditore prej 1 milion eurosh që duhet të paguajë për mosrespektimin e një vendimi të mëparshëm të Gjykatës Evropiane të Drejtësisë mbi trajtimin e migrantëve. “Ka vende të tjera që kanë arritur të zbatojnë ligjin e BE-së pa lejuar hyrjen e migrantëve të parregullt. Nëse Sllovakia dhe Polonia mund ta bëjnë këtë, atëherë edhe ne mundemi.” Ai është kundër rregullave të migrimit të miratuar nga BE-ja. Hungaria nuk do të pranojë një pakt dhe synon të mbajë gardhin kufitar të ngritur nën qeverinë Orbán. “Hungaria mban një qëndrim shumë të rreptë ndaj migracionit të paligjshëm. Ajo nuk do të pranojë asnjë pakt apo mekanizëm shpërndarjeje, dhe ne do të mirëmbajmë gardhin kufitar jugor dhe do të mbushim boshllëqet ekzistuese.” Hungaria mund të kontribuojë në aftësitë mbrojtëse të vendeve të tjera duke dërguar roje kufitare. Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dëshiron të shfrytëzojë mundësinë për të forcuar pushtetin e Brukselit. Pas rrëzimit të kryeministrit hungarez Viktor Orbán, ajo tani po rrit presionin për një reformë të proceseve të vendimmarrjes evropiane. Në të ardhmen, vendimet e politikës së jashtme të Bashkimit Evropian nuk duhet të merren më unanimisht, por me shumicë të kualifikuar, kërkon ajo. Megjithatë, heqja e të drejtës së vetos konsiderohet shumë e ndjeshme politikisht. Disa shtete anëtare të BE-së ka të ngjarë të kenë rezerva, pasi kjo do të thoshte humbje e sovranitetit kombëtar, veçanërisht në çështje të ndjeshme të politikës së jashtme dhe të sigurisë. Në Francë, për shembull, e drejta e vetos mbrohet me vendosmëri nga të dyja partitë e krahut të djathtë, si Tubimi Kombëtar (RN) i Marine Le Pen dhe La France Insoumise (LFI) e krahut të majtë, e udhëhequr nga Jean-Luc Mélenchon. Sipas sondazheve, të dyja mund të arrijnë në balotazhin e zgjedhjeve të ardhshme presidenciale. Duke pasur parasysh zhvillimet politike në Evropë, heqja e së drejtës së vetos aktualisht duket e vështirë për t’u arritur. Për më tepër, çdo reformë do të duhet të miratohet unanimisht sipas rregullave ekzistuese. Megjithatë, është e parashikueshme që Komisioni i BE-së do të rrisë presionin mbi këtë çështje në muajt e ardhshëm.