Dr. Elez Biberaj: Intervista e Jolyon Naegele e vitit 1989 me Dr. Ibrahim Rugovën
Intervista e Jolyon Naegele e vitit 1989 me Dr. Ibrahim Rugovën—transmetuar nga Shërbimi Shqiptar VOA më 29 qershor—mbetet një moment i rëndësishëm në historinë moderne politike të Kosovës. Në kohën kur shqiptarët jetonin nën kërcënimin ekzistencial dhe shtypi i kontrolluar komunist nuk lejonte hapësirë për shprehje demokratike, zëri i matur dhe vizionar i Rugovës arriti në kombin përmes guximit dhe profesionalizmit të gazetarit Eminent Naegele dhe angazhimit të palëkundur të Shërbimit Shqiptar të VOA. Ky ishte momenti i parë që një lider kosovar mund të fliste hapur me njerëzit e tij dhe kjo nënvizoi rolin e domosdoshëm që VOA luajti për t’i dhënë të vërtetës një platformë kur asnjë platformë tjetër nuk ekzistonte.
Intervista e plotë:
Më 28 qershor 1989, presidenti i republikës përbërëse jugosllave të Serbisë, Slobodan Milošević, iu drejtua një turme masive serbësh në Gazimestan për të përkujtuar 600 vjetorin e betejës së Kosovës Polje, “fusha e zogjve të zi” në ditën e Shën Vitusit, Vidovdan, në të cilën u drejtua nga serbët aleatë Kombet e krishtera u mundën nga turqit osman.
Në fjalimin e tij, Milošević bëri thirrje për unitet serb. Ai paralajmëroi se “për aq kohë sa kanë ekzistuar komunitetet shumëkombëshe, pika e dobët e tyre kanë qenë gjithmonë marrëdhëniet mes të ndryshmeve kombet. Kërcënimi është se çështja e një kombi që rrezikohet nga të tjerët mund të paraqitet një ditë — dhe kjo pastaj mund të nisë një valë dyshimesh, akuzash dhe intolerance, një valë që rritet në mënyrë të pa dallim dhe është e vështirë të ndalet. Ky kërcënim ka qenë i varur si një shpatë mbi kokën tonë gjatë gjithë kohës. Armiqtë e brendshëm dhe të jashtëm shumëkombësh komunitetet janë të vetëdijshëm për këtë dhe prandaj organizojnë veprimtarinë e tyre kundër shoqërive shumëkombëshe kryesisht duke nxitur konflikte kombëtare… Gjashtë shekuj më vonë, tani përsëri jemi duke u angazhuar dhe po përballemi me beteja. Këto nuk janë beteja të armatosura, edhe pse gjëra të tilla nuk mund të përjashtohen ende. “
Pas fjalimit, turma gjithnjë e më e pabindur u zhvendos në Prishtinën dhe Graçanicën e afërt.
Më vonë të njëjtën ditë, intervistova disidentin shqiptar të Kosovës, shkrimtarin dhe veprimtarin e të drejtave të njeriut Ibrahim Rugova në zyrën e tij të vogël afër stadiumit të Prishtinës për të marrë reagimin e tij ndaj ngjarjeve të ditës për Zërin e Amerikës. Rugova më tha se tubimi në vendin e betejës ishte provokim i organizuar politikisht për t’i shërbyer nevojave të politikës bashkëkohore serbe. I përballur me represionin serb në montim të popullsisë me shumicë shqiptare (në atë kohë rreth 85% e afro dy milionë banorëve të Kosovës), Rugova deklaroi se “Të drejtat e shqiptarëve janë të drejta të njeriut”.
Intervista pati pasoja – në VOA në Washington, ku shpërtheu një luftë fizike në gazetën e lajmeve mes krerëve të shërbimeve jugosllave dhe shqiptare (shefi i shërbimit jugosllav këmbënguli se kjo ishte dita e Serbisë dhe se vërejtjet e Rugovës duhen injoruar), dhe në Shqipërinë izolacioniste, ku intervista u mor nga agjencia shqiptare e lajmeve ATSh dhe u botua në të përjavshmen letrare, Drita, edhe pse pa përmendur se ishte transmetuar nga VOA. Thjesht më referuan si “gazetari amerikan Xholio Negele” (me një drejtshkrim fonetik shqip të emrit tim).
Tensionet etnike mbi Kosovën u përkeqësuan në vitet pasuese mes luftërave në Kroaci dhe Bosnje-Hercegovinë. Militantët shqiptarë të Kosovës themeluan Ushtrinë Çlirimtare të Kosovës si kundërpërgjigje ndaj represionit serb të komunitetit shqiptar të Kosovës. Pas paralajmërimeve të përsëritura, në mars 1999 NATO nisi 78 ditë sulme ajrore kundër Jugosllavisë së rrumpallë. Përgjigja e regjimit të Miloševićit ishte masakrat dhe dëbimet e rreth 800,000 kosovarëve, duke përfunduar me dorëzimin dhe tërheqjen e Serbisë të të gjitha forcave të sigurisë së saj nga Kosova. Miloešević u rrëzua në vitin 2000. Më pas ai u ekstradua në ICTY në Hagë, ku u akuzua për “gjenocid, pjesëmarrje në gjenocid, dëbim, vrasje, persekutime me baza politike, racore ose fetare; akte çnjerëzore/transferim me forcë; shfarosje, burgosje, torturë, vrasje me dashje; burgosje, burgosje, vuajtje të paligjshme; shkaktim me vullnet të madh; dëbim ose transferim të paligjshëm; shkatërrim i gjerë dhe përshtatshmëria e pronës, nuk justifikohet me domosdoshmërinë ushtarake dhe kryhet në mënyrë të paligjshme dhe të pandërprerë; trajtimi mizor; plaçkitja e pronës publike apo private; sulmet ndaj civilëve; shkatërrimi apo dëmtimi i vullnetshëm i bërë monumenteve historike dhe institucioneve kushtuar arsimit apo fesë; sulmet e paligjshme ndaj objekteve civile. ” Ai vdiq në vitin 2006 para se të përfundonte gjyqi i tij. Më pak se dy vjet më vonë, Kosova u bë shtet i pavarur me Rugovën si president të saj. Serbia vazhdon të refuzojë njohjen e pavarësisë së Kosovës pasi në fjalët e kryeministrit të vrarë serb Zoran Djingjić (1952-2003), “do të ishte vetëvrasje politike për çdo politikan serb ta bënte këtë. “